Türkiye'nin Ýlk Dijital 101 Oyununun 25 Yýllýk Hikâyesi

Bu yazýda sizlere; 2001 yýlýnda, görevli olarak bulunduðum Hakkari’de lojmandaki odamda temelleri atýlan ve ismini de bu topraklarýn samimiyetinden alan Hakkarim.net’in 25 yýllýk serüvenini anlatacaðým.

Ýhsan Karagülle Kaleminden Ýlk 101 Oyunu ve Hakkarim.net Hikayesi Kapaðý

Bir tanýtým sayfasý hayaliyle baþlayýp milyonlarý buluþturan dijital bir memlekete dönüþen bu yolculuðun perde arkasýný; siyah bir komut ekranýnda internetin gelmesini beklediðim o ilk günlerden Peak Games ile olan görüþmelerimize, mobil çaða geçiþ sancýlarýmýzdan okey masalarýnda kurduðumuz 'empati' anayasasýna kadar aklýma gelen ayrýntýlarý paylaþacaðým.

Bu bir giriþimcilik hikayesi deðil çünkü bir giriþim olarak baþlamadý, tümüyle can sýkýntýsýndan, boþ zamanlarda kodlanan bir oyunun belki de ilk olmasý sebebiyle bu kadar büyümesinin hikayesi.

Hakkari’yle tanýþmam

Millenium'a 1 kala 1999 yýlýnda Hakkari'ye tayinim çýktý. Yüzüncü Yýl Üniversitesine baðlý Hakkari Meslek Yüksekokulunda bilgisayar programcýlýðý derslerine giren öðretim görevlisiydim.

Hakkari

Hakkâri’ye ilk defa gelirken herkes gibi tedirginim, ama gelince fikrim deðiþti, oldukça sýcak insaný ve muhteþem doðasýyla çok güzel bir yer.

Ýlk olarak hakkari.guzeldir.com isimli bir sub domain üzerine Hakkari'ye gelenlere yol göstersin diye bir tanýtým sayfasý hazýrlýyorum. 2001 yýlýnda ise hakkarim.net domainini alarak kapsamlý tarih, coðrafya, önemli þahsiyetler, yerel müzikler, yerel yemekler gibi bilgiler ekliyorum.

"Lanet Ýnternet"

Ýnternet o yýllarda çevirmeli aðlarla saðlanýyor ama biz Yüksekokulun lojmanýnda oturduðumuzdan Yüzüncü Yýl Üniversitesine baðlý 1 MBit framerelay bir hat ile baðlýyýz. O yýllarda 1 MBit hýz müthiþ bir þey, normalde hýzlar 56KBit ve çevirmeli.

Ama bir sorunumuz var, üniversite merkezi Van'da ve biz 200km uzaktayýz. Baðlantýda bir sorun olduðunda mesai saatleri dýþýnda ya da hafta sonundaysak birisi gidip router'larý resetleyene kadar internetimiz olmuyor.

Biz de internet geldi mi gelmedi mi diye sürekli browsere adres girip kontrol etmek yerine bir komut istemi açýp ping x.x.x.x -t yazarak herhangi bir ip adresine ping atýp gelen cevaba bakýyoruz. Sürekli Ping timeout yazýyorsa gelmemiþ.

Ama bu gelmeme sorunu saatlerce sürdüðünden pc baþýnda beklemek de sýkýcý hal alabiliyor. TV izlerken göz ucuyla ekrana bakýp internet var mý yok mu bilgisini bu ping cevabýndan anlamak zor, çünkü siyah bir ekranda küçük harflerle yazdýðýndan uzaktan anlaþýlmasý zor.

Bilgisayardan aþina olanlar ping komutunun aþaðýya aldýðým o karanlýk ekran görüntüsünü bilir:

Karanlýk Ping Ekraný

Karanlýk Ping Ekraný

Gemini'ye tarif ettim odayý çizmesi için, sað olsun çok yakýn bir tasarým yaptý: (Týklayýp büyütebilirsiniz)

Lojmandaki Odamý Tarif Ettim

Gemini Çok Yakýn Tasarýmýný Yaptý

Aslýnda 3 tane deðil 2 tane tekli koltuk vardý ama nedense her seferinde 3 tane çizmekte ýsrar etti, ben de daha fazla üstelemedim.

Pingkontrol.exe

Ping sorununu çözmek için bir programcý olarak hemen Delphi'yi açýp basit bir uygulama yazýyorum. Ping varsa Yeþil bir bar, yoksa Kýrmýzý bir bar. Böylece TV izlerken rahat rahat ekraný kontrol edip, internet geldiðinde hemen bilgisayar baþýna geçebiliyorum.

PingKontrol programý

Programýn adý da pingkontrol.exe. Ayný sorunu lojmanda yaþayan diðer arkadaþlarýn da yaþadýðýný bildiðimden programdan onlara da bahsediyorum ve hepsi büyük bir zevkle yüklüyorlar, böylece internet geldiði anda hiç zaman kaybetmeden aða dalýyoruz :)

Bu program, daha sonra yazacaðým ChatWork.exe'nin ve nihayetinde 101 oyununun temelini oluþturdu. Her þey internetin gelip gelmediðini merak etmekle baþladý.

Ama bu kesintiler uzayýnca bazen cumadan giden internet pazartesiye kadar gelmediði olurken bazen de caný sýkýlan bir görevlinin Van'daki bilgi iþleme gidip routerleri resetlemesiye ayný gün de çözülebiliyor. Bu belirsiz süreli kesinti mantýðý bizim de bir gözümüzün TV'de bir gözümüzün PC 'de olmasýna yetiyor.

Chatwork.exe

Uzun kesintiler can sýkýntýsýný da artýrdýðýndan yerel aðda bile internetteymiþiz tadý alabilmek için bu pingkontrol.exe uygulamama basit bir sohbet kýsmý ekliyorum.

Hiç protokollerle uðraþmamak için broadcast mantýðýyla çalýþan UDP protokolü ile basit bir mesajlaþma protokolü oluþturuyorum. Bir de aðdaki katýlýmcý listesini tutan bir broadcast mesajý yayýnlýyorum.

Aðda pingkontrol.exe programý kimin bilgisayarýnda açýksa o bilgisayarýn adý bir listede görünüyor. Böylece birbirimizden de haberdar oluyoruz.

Bir sohbet ekraný ekleyip programdan mesaj gönderilebilmesini saðlýyorum. PC baþýnda olmama ihtimaline karþý da bir mesaj sesi ekliyorum. Böylece biri bir þey yazdýðýndan tüm pingkontrol.exe müdavimleri mesajdan haberdar oluyor.

O zamanlar internet bu kadar yaygýn olmadýðýndan herkes ICQ ve MSN Messenger'dan bu tür biplemelere çok alýþýk ve o mesaj sesi hemen dopamin seviyemizi yükseltiyor. Ýnternet yok ama tanýdýk sesi var :) Bu arada pingkontrol.exe ismi ChatWork.exe olarak deðiþiyor (Network'te Chat'in kýsaltmasý)

Programa profil resmi koyma gibi özellikler de ekleyip iyice bir Chat Client yapýyorum ama bilindiklerden farký bunun Local aðda Server gerektirmeden çalýþmasý (broadcast sistemi sebebiyle)(Ýnternete de bu isimle yüklemiþtim ihtiyacý olanlar kullanabilsin diye, Antalya’da bir otel (5* Turquoise Otel) onlara özel bir versiyon yapmamý istemiþti, ücretsiz yapmýþtým, ne kadar süre kullandýlar bilmiyorum).

Local Aðda çalýþan Chatwork programý

Ama baþlarda dopamin yükselten bu tanýdýk ses zamanla sabahlara kadar uzayan sohbetler sebebiyle rahatsýz edici olmaya da baþlýyor.

Sadece internet var mý diye kontrol etmek isteyenler lojmanda iki kiþinin sohbet biplerinden rahatsýz olmaya baþlayýnca Özel Sohbet kýsmý da ekliyorum. Böylece ChatWork.exe'yi çalýþtýran herkes sohbete katýlabileceði gibi (genel sohbet) sadece iki kiþi de diðerlerini rahatsýz etmeden sabahlara kadar özelde yazýþabiliyor.

Chatwork programý Özel Mesaj özelliðiyle

hakkarim.net 101 oyunundaki genel sohbet ve özel sohbet modülleri o yýllardan kalma

Dünyada Bir Ýlk: 101'in Kodlanmasý

Bu arada milli oyunumuz olan okey Hakkari'de farklý bir þekilde oynanýyor. O yýllarda klasik okey internetten oynanabiliyor ama Hakkari'de oynanan 34/101 oyunu hiç bir sitede yok. Bana da halktan sýk sýk istekler geliyor:

Hocam bu oyunu yazsanýz.

O yýllarda ekran çözünürlükleri de o kadar düþük ki, genelde 800x600 çözünürlük kullanýlýyor ve bu çözünürlükte 101 oyunundaki el açma mantýðýný falan sýðdýrmak zor. 1024x768 ekran çözünürlüðü de var ama çok yaygýn deðil. Yaygýn olmasa da 1024x768 ekran çözünürlüðünde çalýþacak bir tasarým üzerinde kafa yormaya baþlýyorum.

1024x768 çözünürlük 101 oyunu için yeterince iyi

Yüksekokul Hakkari'de bir tepeye kurulmuþ ve kar yaðdýðýndan bazen 1 hafta þehre inemediðimiz oluyor. Yani vaktim çok, sohbet kýsmýný da chatwork.exe ile hazýrlamýþým zaten.

Bir de hakkarim.net sitesini Hakkari tanýtýmý için açmýþtým orada bir de tanýþma hattý yapmýþtým. Kullanýcýlar kendilerine birer profil oluþturup birbirlerinin sayfasýna mesaj yazabiliyorlar. Yani üye altyapým da var aslýnda. Ama henüz ortada oyun yok.

Hakkari Meslek Yükseokulu

Uzun kýþ geceleri ve Ýlk 101 Porgramý

Yine uzun ve zorlu geçen kýþ gecelerinden birinde baþlýyorum bu oyunu yazmayý düþünmeye. Amacým lojmandaki arkadaþlarla local aðda oynayabileceðimiz bu oyunu yazmak.

Oyunun ilk internete koyduðum tarih Mayýs 2005. Yani Ocak Þubat gibi sanýrým baþlamýþýmdýr kodlamaya. Bu ayný zamanda dünyada ilk kez programlanan 101 oyunu programý. 27 Mayýs 2005 tarihli archive.org kaydýnda ilk örneðimiz görülebilir: archive.org linki

Dünyanýn ilk 101 oyunu programý

Baþlangýçta Broadcast yoluyla çalýþtýðý için sunucu gerektirmeyen ChatWork sohbet için bu iþi görse de iþin içine oyun mantýðý girince bir sunucu yazýlýmý da gerekiyor ve UDP broadcast mantýðýndan çýkýp TCP protokolü kullanan bir Server yazýlýmý da kodlamaya baþlýyorum.

Odamda bulunan pcde çalýþýyor bu server, zaten uzak masa üstü baðlantýsý ile lojmandaki odamdan okuldaki odama baðlanýp kodlarý güncelleyebiliyorum.

Lojmanda okulla ayný aðda olduðumuz için odamdaki bilgisayarýn Local IP adresine baðlanacak þekilde oyunu geliþtirmeye, arada denemek için heyecanla bekleyen arkadaþlara kopyalarýný göndermeye baþlýyorum.

Daha internete koyma aþamasýnda deðiliz zaten yazarken derdim de o deðil. Amacým lojmanda arkadaþlarla internet yokken güzel zaman geçirmek.

Ama 4 kiþiyi bulmak o kadar zor ki. Küçük bir okul, 20 daireli lojman ve o yýllarda PC kullanýmý çok yaygýn deðil, PC sahibi 6-7 kiþiyiz ama bunlarý ayný anda dördünü bir araya denk getirmek zor.

Bu arada hocam bu oyunu yazsanýz diyenlerin de haberi oluyor ve onlar da katýlmak istiyor. Sunucuyu dýþ IP'lerden de girecek þekilde güncelliyorum.

O yýllarda programýn ilk versiyonunu kullananlar belki hatýrlar. Baðlantý penceresinde Local Baðlantý diye bir seçenek vardý. Lojmandan girenler bunu seçmesi gerekiyordu çünkü dýþ IP ile iç IP farklýydý.

Local Baðlantý özelliði

Oyuna ait bu ilk ekran görüntüsünün Archive.org linki

Aslýnda bu çözünürlük hikayesi ve ilerde bahsedeceðim PeakGames olayý programcýlýkta zamanlamanýn ne kadar önemli olduðunu da gösteriyor.

PC çaðýnýn 1989 yýlýndan beri içinde olan biri olarak 320x200 çözünürlükten 640x480'lere ardýndan 800x600 ve 1024x768'lere artýþýna þahit oldum ancak 1990'larýn 320x200 çözünürlüklü ekranlarý zamanýnda böyle bir uygulama yapýlmýþ olsa bile verimsiz ekran kullanýmý sebebiyle baþarý þansý çok düþük olurdu.

2010'larda mobil çaða girerken ekran çözünürlükleri düþse de dokunmatik deneyimden dolayý durum 1980-90'lar kadar imkansýz deðildi.
2005 yýlý tam da 1024x768 çözünürlüðün yaygýnlaþmaya baþladýðý ve 101 oyunu gibi yere taþ açmayý gerektiren oyunlar için yeterli alanýn saðlanabildiði yýllardý. Bu oyunu 5 yýl önce 640x480 çözünürlüðün yaygýn olduðu bir yýlda yapmýþ olsak kullanýcý deneyimi bu kadar iyi olmazdý.

1024x768 çözünürlük bizi PC'de özgürleþtirirken 2010 yýlýnda baþlayan mobil çaða ayak uydurmamýzý da zorlaþtýrdý aslýnda.

Ýþte 2005 yýlýndaki oyuna ait ilk salon görünümümüz:

2005 yýlýna ait ilk salon görünümümüz:

Oyuna ait bu ilk salon görüntüsünün Archive.org linki

Program henüz o kadar yeni ki 1500 puanla baþlayan oyunda en yüksek puan 1502 henüz :)

Bu da 2005 yýlýna ait ilk oyun masasý görüntümüz:

2005 yýlýna ait ilk oyun masasý görünümümüz:

Oyuna ait bu ilk masa görüntüsünün Archive.org linki

Ýzmir Güzel Ýzmir

Zaten Hakkari’yi tanýtmak için açtýðým sitem olduðu için üye alt yapýsýný oradaki tanýþma hattýna entegre ediyorum ve siteye bir indirme linki ekliyorum. Programý dýþardan giriþe imkan verecek þekilde güncelliyorum ve Hakkari'de bir internet cafede meraklý 3 kiþiyle birlikte teste oturuyoruz.

4 kiþi bir masa açýp oynamaya baþlýyoruz ve inanýlmaz bir þey oluyor:

Bizim dýþýmýzda biri salona baðlanýyor. Aðzýmýz açýk kalýyor. Ýzmir’den profil oluþturmuþ bir kadýn salona giriyor. Bir süre ne yapacaðýmýzý þaþýrýyoruz, o da kendine masa falan açýyor sonra hiç bir þey demeden çýkýp gidiyor.

Ülkenin diðer ucundan, Ýzmir'den giren ilk oyuncumuz

Aslýnda biliyoruz birileri oyunu indirip üyelik açarak oyuna baðlanabileceðini ama birinin programý indirip baðlanmasý yine de þaþýrtýcý. (O yýllarda da bilgisayara bir EXE dosyasý indirmek cesaret iþi, þimdilerde Türkiye’de çok az sayýda firmanýn sahip olduðu Microsoft Extended Validation Code Sign sertifikasý ile exe dosyalarýmýzýn güvenilir olmasýný saðlýyoruz)

Ýlk üyelerimiz ve sorunlar...

Baþlangýçta sadece oyun mekaniði düþünerek yazdýðým program kullanýcý sayýsý arttýkça bir yönetim sorununu da gündeme getiriyor. Uygunsuz konuþmalar, yenilince kaçmalar vs gibi problemler baþ gösterince oyuna yönetimle ilgili kýsýmlar eklemeye baþladým.

Þu an kodun %10'u oyun %90'ý yönetimdir muhtemelen. Bu yönetim kýsmý o kadar önemli hale geliyor ki yönetimi de yönetmek gerektiðini fark ediyoruz kýsa zamanda.

Kodun %10'u oyun %90'ý yönetim

Ve böylece bitmez tükenmek bilmeyen toplantýlarýmýz baþlýyor. Bir taraftan müthiþ bir ilgi var, ülkenin her tarafýndan insanlar uygulamayý indirip oyuna geliyor diðer tarafdan sorunlu üyelerin çýkardýðý problemleri çözmek için her gün güncelleme yayýnlamaya baþlýyorum.
Önce sorunlu üyeler üzerinde iþlem yapabilecek yönetici yetkisi tanýmlýyorum.

2xSorun

Bir süre sonra sorunlu yönetici kavramýyla tanýþýyorum.
Normalde üyelerin sorunlarýný çözsün diye yetki verdiðim kiþi sorunlu çýkarsa o yetkiyi kötüye kullanmaya baþladýðýnda hiç yetki vermemekten daha kötü bir ortam oluþuyor.
Önce konuþarak, toplantýlar yaparak bu sorunu çözmeye çalýþýyoruz ama bir süre sonra yöneticiler çoðaldýkça kendi aralarýnda da sürtüþmeler baþlýyor. Yine manuel düzeltmeye çalýþýp içlerinden bir kaçýný Hakem yönetici seçiyoruz, normalde o hakem benim ama ben hem kodu güncellemek hem gereksiz sorunlarla uðraþmak istemiyorum, yönetici sorunlarýný 3 hakem yöneticiye havale edip bir süre rahat nefes alýyorum.
Bu arada topluluk hýzla büyüyor ve ülkenin dört bir yanýndan Hakkari’ye tur yapmaya baþlýyorlar.

Piknik

Mayýs ayýnda yayýna aldýðým oyun Temmuz ayýna geldiðinde o kadar büyümüþ oluyor ki ikinci kez oyuncularýmýz ve yöneticilerimizden bir grupla Hakkari'de buluþuyoruz. Zap suyu üzerine kurulmuþ asma köprüden Indiana Jones gibi geçerek þimdi ismini hatýrlamadýðým iki dað arasýnda güzel bir dere akan vadiye pikniðe gidiyoruz.

Indiana Jones filmini aratmayan, Zap Suyu üzerindeki o asma köprü

Akþam döndüðümüzde tatatatam. Oyun donmuþ. Kimse giremiyor. Sistemi resetleyip tekrar çalýþtýrýyorum ama bu niye dondu ki.

Salon 2

Kullanýcýlar da çoðalmaya, ayný anda 150 kiþi kadar online oyuncu olmaya baþladý. Aslýnda bunlarý bölmek lazým diyerek -diðer oyun sitelerinden de olan- salon mantýðý getiriyorum. Herkesi ayný yere baðlamak yerine 100 kiþilik gruplar olsun diyerek Salon 1, Salon 2 oluþturuyorum. 100 kiþiye ulaþýnca salon dolu mesajý veriyor, isteyen diðer salona geçiyor.

Salon 1 ve Salon 2

Programýn bir kopyasýný daha çalýþtýrýp ismini yuzbirsever2.exe yapýyorum ve farklý bir portta ona ayarlýyorum. Böylece az bir eforla oyunun ikinci kopyasý da sorunsuz çalýþmaya baþlýyor.
Ama lanet donma arada bir gerçekleþiyor. 3-4 günde bir program garip bir þekilde donuyor. Üstelik 2 kopyadan biri çalýþýrken diðeri donuyor. Yani baðlantý sorunu olsa ikisi birden sorun çýkarmasý gerekirken rasgele zamanlarda ikisinden biri donmaya baþlýyor.

En zor hata tespiti canlý bir sistemde rasgele meydana gelen donmalarý çözmek.

Kullanýcý-yönetici sorunlarýndan baþka bir de bu donmayý anlamaya çalýþýyorum.

Salon 3,4,5

Site hýzla büyüyor, 2. salon da yetmemeye baþlýyor, 3,4 derken 5. salonda baþka bir sorun baþ gösteriyor. Salon açtýkça yönetici de almak zorunda kalýyoruz ki o salonda oyun oynarken sorun çýkaran olursa müdahale edebilsin. Bu arada o kadar çok yönetici olmak isteyen var ki, yakýn çevremizden küsmeler darýlmalar da baþlýyor ama asýl sorun bu deðil:

Herkes Salon 1'de olmak istiyor.

Çünkü orasý en popüler salon, önce orasý doluyor, tanýdýk herkes orada. Salon 1'de yönetici olmak çok klas bir þey ama Salon 2'nin de yönetilmeye ihtiyacý var. Bu durum Salon 5 açýldýðýnda sorun olmaya baþlýyor.
Oyun yayýna alýnalý 8 ay olmuþ, onlarca yöneticimiz var, hakem yönetici diye en iyi 3 yöneticimizi görevlendirmiþiz bunlar yönetici alýmlarýna karar veriyor ve görevini düzgün yapmayanlarý ya görevden alýyor ya uyarýyor vs. Ama kimse Salon 5'te olmak istemiyor, gelen oyunculara surat asmaya baþlýyorlar, çünkü Salon 5'te oyuncu olmazsa yöneticiler Salon 1'e geçip o tanýdýk popüler ortamda oynamak istiyorlar, bu yüzden de Salon 5'e gelen oyunculara kötü davranmaya baþlýyorlar.

Reklamlar

Burada bir mola verip bunca oyuncuyu giderleri falan ne yapýyoruz konusuna geleyim.

Oyuncu sayýsý artýnca bir dedicated sunucu kiralayýp server yazýlýmýný bu sunucuya taþýyorum.

Öncelikle gelir kalemi olarak herkes gibi reklam düþünüyoruz, bir kaç reklam buluyoruz da.

Ama taþýma suyla deðirmen döner mi, doðrusu deðirmeni falan düþündüðümüz yok, tamamen amatör bir proje para kazanalým kaygýmýz da yok.

Sunucu giderini karþýlarsa ne ala. Ýstanbul’dan bir yöneticimiz (khoc) harýl harýl reklam görüþmeleri yapýyor, Türk Hava Yollarý ile :) görüþüyor, en sonunda Van'dan bir akrabasýný ikna ediyor reklam vermeye :)

Sanýrým 2 defa reklam aldýk. Sonra bu salon dolma konusu olunca gold üyelik yapalým dedik (Kasým 2005).

Salon 1'de olmalýyým diye ýsrar edenler o zaman aylýk 11TL olan gold üyelik alýp istediði salona dolu olup olmamasýna bakmaksýzýn girebiliyordu.

Oyunu yayýna aldýktan 6 ay sonra gold üyelik modelini aktif etmiþtik ama çok popüler olduðu söylenemez yine de giderleri karþýlamaya katkýsý oluyordu.

Ýlk gold üyemiz 11 TL havale ettiðinde miktar aslýnda küçük ama o ilk exe dosyamýzý bize güvenip indiren Ýzmirli kullanýcýmýzýn sevinci bir kez daha oluþtu.

Vayyy demek para vermeye deðer görmüþlerdi. Oyun açýldýktan 6 ay sonra ilk ücretli özelliðimizi hayata geçirmiþtik.

Para vermeye deðer görülmek programcý için motive edici bir duygu.

Bu reklam konusu o kadar dandik bir gelir modelidir ki hem oyuncuyu canýndan bezdirir hem programcýyý, o ilk 2 reklam denemesinden sonra reklam modelini tümüyle çýkardýk oyundan. 3 kuruþ para için oyuncuyu rahatsýz etmeye deðmezdi.

Mobil oyunlar içerisinden reklam barýndýrmayan az sayýda siteden biriyiz.

Reklam = Kullanýcýyý rahatsýz eden kötü bir gelir modeli.

Bu teknik bir sorun

Mola içinde baþka bir mola daha verip (kelile ve dimne hikayesi gibi oldu) donma konusuna geleyim.

Normalde TCP protokolü baðlantýnýn kesildiðini her zaman tespit edemez, o yüzden bir Ping protokolü tasarlarsýnýz, belirli aralýklarla sunucuya mesaj (Ping) gönderip ondan bir cevap geliyor mu diye bakar, geliyorsa tamam baðlýdýr.

Ama bazen þu olur, bu o kadar nadir olur ki zaten sorun nadir olduðundan tespiti zordur.

Sizden sunucuya gider ama sunucudan size gelmez. Sunucu size bir türlü mesajý ulaþtýramaz, sizden mesaj aldýðý için de sizi canlý kabul eder ve baðlantýnýzý kesmez.

Size gelmeyen mesajlar sunucuda birikir, birikir, birikir ve Windows'un o baðlantý için ayýrdýðý alanýn tümünü doldurur, artýk Windows daha fazla mesaj göndermesini kabul etmez çünkü size ait olan alan dolmuþtur, o mesajlar ulaþtýrýlýp o alan boþalýncaya kadar tüm mesaj alýmý donar.

Bunu engellemek için bir PONG protokolü gerekir, ayrýca Windows'un her baðlantýya ayýrdýðý alaný mümkün olduðu kadar artýrmak da bu sorunlarýn daha az olmasýný saðlar.

Her ikisini de ekledim programa ama tespit etmem sanýrým 1 ay sürmüþtür, hem program canlýda test edilmeli (çünkü baðlantý sorunu olan bir kullanýcý bunun sebebi) kendi kendinize test ederek o sorunu görmek mümkün deðil, hem de hata program seviyesinde deðil iþletim sistemi seviyesinde (aslýnda bir hata da deðil protokolün normal davranýþý) meydana geldiðinden tespiti uðraþtýrýcý.

Bu dediðim soruna online oyunlarda bulunmuþ kiþiler karþýlaþmýþtýr, oyunculardan biri sizin yazdýklarýný göremez ama siz onun yazdýklarýný görürsünüz. Sebebi sunucunun ona mesaj gönderememesi ama ondan gelenleri alabilmesidir.

Ýþte bu sorunu yaþayan oyuncuyu belirli bir süre baðlantýsýný kesmezseniz ona ayrýlan stack bölgesi dolacaðýndan tüm mesaj gönderimi durur.

Evet Salon 5 demiþtik

Belki Salon 5 olmasa, o suratsýz yöneticilerimiz olmasa hakkarim.net bu kadar büyüyemezdi.

Oyunu yayýna aldýðým ilk günden bir yönetim sorunu vardý.

Oyunu yazmak yetmiyordu, bu büyük kitleyi yönetmek gerekiyordu

Yüksekokul Müdürünün 16 yaþýndaki oðlu ile Emniyet Müdürü ayný masaya oturduðunda birisinin lan demesi bile ortamý germeye, hocam bu ne diyor ya niye çoluk çocuðu alýyorsunuz sitemi ile baþ baþa kalmamýza sebep oluyordu.

Bu sorunlarý bitmek tükenmek bilmeyen yönetim toplantýlarýyla hassas dengelere oturtmuþtuk, hangi kelime yasak hangisi serbest vs.

Ama bu asýk surat sorunu çok ciddi bir sorundu ve bu salonlar arttýkça her salona en az 5-10 yönetici atamak gerekiyordu ki 24 saat içerisinde en az 1 yönetici online olabilsin.

Yeni iþ modeli keþfetmemizin saðlayan sendorum: Suratsýz yönetici sendromu

Ýlk salon kiralama

Ve yöneticileri toplayýp bu sorunu konuþurken dedim ki bu böyle olmayacak. Salon 5'i kiraya vereceðim.

Hocam olur mu para verdim diye adam her þeyi yapar, çok yanlýþ, asla yürümez deseler de onlarý dinlemedim. Salon 5'i oyunu yayýna alýndýktan 9 ay sonra Þubat 2006'da kiraya verdim.

Van’dan büyük bir araba markasýnýn bayisi ilk kiracýmýzdý.

Ve yine inanýlmaz bir þey oldu. Salon 5'i o zaman aylýk 150TL ödeyerek kiralayan oyuncumuz salona gelen oyuncularý hoþ geldiniz diye karþýlamaya, çiçekler vermeye, hocam ben salonumu Gold yapmak istiyorum salonuma giren tüm üyeler gold olsun diyerek yeni bir özellik Salon Gold (aylýk 100TL) özelliði programlamama sebep oldu.

Salon bizdeyken ne iþiniz var burada, gidin biz de Salon 1'e gidip oyun oynayalým diyen kendi yöneticilerimiz yerine salona girenleri karþýlayan, onlara gold özelliði hediye eden, turnuvalar düzenleyen ve üstüne bize aylýk kira ödeyen bir yönetim modeli.

Para veriyorum o halde boþ kalmasýn

Bu modelde salonu kiralayan kiþi salona ücret ödediði için salonun boþ kalmamasý için çaba gösteriyor, gelen kullanýcýlarý memnun ederek Salon 1 yerine o salona gelmelerini istiyordu.

Yönetim yükünü mikro düzeyde üstleniyor, doðrusu bizden de iyi yapýyordu. Yönetim problemini çözemesek büyüyebilir miydik, sanmýyorum.

Salon kiralama modeli tüm oyun sitelerine örnek oldu

Bu salon kiralama modeli o kadar tutuldu ki sonradan tüm oyun siteleri bu modele geçtiler. Örneðin o zamanlar çok büyük bir oyun sitesi vardý (mynet) , yönetim sorununu çözemediklerini o kadar görüyorduk ki, çözemedikleri için genel sohbeti kapatmýþ, sadece gold üyeler genelde konuþabilir diye bir kural koymak zorunda kalmýþlardý. Oysa bizde genel sohbet adý üstünde sohbet alanýydý ve gerekmedikçe kapatýlamazdý.

Sonradan Mynet'te salon kiralama modeline geçti ama yine yapamadýklarýný o kadar görüyorduk ki, bizde salon sahibi bile olsan bir oyuncuyu haksýz atamazsýn, atarsan salonunu kapatýrýz kuralý varken onlarda salon kiralama avantajlarý olarak istediðin oyuncuyu atabilirsin yazýyordu :) (15.04.2026 hala yazýyor)

Salonlar, Salonlar

Bu salon kiralama yöntemi herkesin aðzýný açýkta býrakmýþtý, ben de bu kadar iyi olacaðýný düþünmemiþtim. Sonra bize ait olan salon 4,3,2'yi de kiralamak isteyenler oldu, Salon 1 hariç diðerlerini kiraya verdik. Çünkü bizden iyi yönetiyorlardý, en azýndan gelen oyunculara çok iyi davranýyorlar, tekrar gelmesi için aktiviteler düzenliyorlardý.

Salon 1 sitenin hem diðer salonlara yönetimsel anlamda kurallarýn nasýl uygulanmasý gerektiðini gösteren örnek salonuydu hem de yönetim salonu gibiydi. Uzun bir süre böyle kaldý.

Salonlar çoðalýnca salonlar arasýnda sorunlar da çoðalmaya baþladý.

Ýlk Salon 5'i kiralarken admin özelliði eklemiþtim. Salonu kiralayana 2 tane Admin hakký veriyordum onlar kendi yöneticilerini alabiliyorlardý. Ýlerde bu iki admin olayý da sorun olmaya baþladý, yaptýðýmýz bir düzenleme sonrasý iki adminle sorun olan bu durum 125 adminle sorun olmamaya baþladý. Anlatýrým belki ilerleyen bölümlerde.

Denetleyici, Koordinatör, Yetkili

Salonlar arasý sorunlar baþ gösterince yönetim kademesine iki yeni yetki ekledik. Denetleyici ve Koordinatör.

Eðer bir yönetici bir oyuncuya haksýzlýk yaparsa site adýna görev yapan Denetleyici þikayeti dinler, yönetici haksýzsa yaptýðý iþlemi kaldýrýr, gerekiyorsa yöneticiyi cezalandýrýr.

Koordinatör de Adminlerle ilgili þikayetlere bakar diðer salon adminleriyle ilgili sorunlar varsa onlarý çözer, bunlarýn en üstünde de Yetkililer bu sorunlar diðer kademelerde çözülememiþse veya verilen karar beðenilmemiþse yetkiliye kadar giderdi.

O zamanlar yönetim kadememizi þu þekilde þekillendirdik:

Denetleyici ihtiyacýmýzý Salon 1'de uzun süre kalýp sistemi öðrenen ve orada belirli bir kalite düzeyinde olduðu anlaþýlanlardan seçmeye baþladýk.

Denetleyiciler uzmanlaþtýkça da Koordinatör, Yetkili gibi yükselme yolu açýyorduk.

Denetleyiciler daha amatör olduðundan Adminler arasý sorunlara Koordinatörlerin bakmasýný istiyorduk, onlar daha uzun süre yönetimde bulunduklarýndan bu konularda daha saðlýklý karar verebilirlerdi.

Þikayetler, ah þikayetler

Dedik ya oyunu yazmak yetmiyordu, kullanýcý þikayetlerini de yönetmek gerekiyordu, diðer oyun sitelerinde þikayetin varsa ekran görüntüsü at iþleme alalým mantýðý vardý ama o sistemdeki sýkýntýyý görüyorduk:

Az biraz bilgisayardan anlayan biri sahte ekran görüntüsü yapýp kendisi küfür ettiði halde baþkasýný etmiþ gibi gösterip suçsuz insanlarý cezalandýrabilirdi ki bunu denediler çok defa.

Bu sorunu dijital imza ve Þ düðmesi ekleyerek çözdüm

Sohbet penceresindeki Þ düðmesine basarak son 10 satýrý yöneticiye gönderebiliyordun, sorun son 10 satýrda anlaþýlacak gibi deðilse K düðmesine basýp konuþmayý kaydedebiliyordun.

Sistem bu konuþma dosyasýný imzalayarak bilgisayarýna kaydetmene izin veriyordu.

Konuþma dosyasýný açýp deðiþtirsen bile imza geçerli olmayacaðý için yöneticilerimiz ellerindeki imzakontrol.exe programý ile hemen sahte kaydý anlayýp sahtekarlýklarý engelliyordu.

Þimdilerde bu sistem de otomatik, artýk bilgisayarýnýza yükleyip sikayetkontrol.exe imza denetiminden geçmesine gerek yok, kullanýcý isterse incelemek üzere sisteme yükle butonuna basarak sisteme yükleyebiliyor, bu iþlem sýrasýnda otomatik denetim gerçekleþerek imzanýn sahte olup olmadýðý algýlanýyor.

Þikayet tutarlýlýðý sorunlu PC uzmanlarýný (lamer) sistemden uzak tutuyordu

Program çok büyüyüp kitle çok geniþleyince tabi bilgisayar korsanlarýnýn da hedefi olabiliyor, illa korsanlýk deðil meraklý programcýlar diyelim.

K düðmesine bastýðýnýzda program konuþmayý kaydedip imzalýyordu ama programcýlýktan anlayanlar bilir ki ekrandaki konuþmayý bellek editörleriyle deðiþtirebilirsin, ekranda deðiþtirilmiþ bir konuþma varken K düðmesine bastýðýnda program bu hatalý kaydý imzalar.

Bellek deðiþtirilerek sahte imza oluþturulamasýn diye program belleðine eriþimi engelledim (nasýl yaptýðýmý anlatmayacaðým).

Yani bellek editörleriyle ekrandaki metni deðiþtirseniz bile sistem bu deðiþikliði algýlayýp bu sahte konuþmayý imzalamýyor ya da Þ düðmesi ile yöneticiye iletilmesine izin vermiyordu.

Programcý oyuncu olursa

Yýllar yýllar önce daha hakkarim.net yokken baþka bir sitede okey oynarken merak edip oyun trafiðini sniff etmiþtim (sniff aðý koklama anlamýna gelen aðdaki tüm trafiði izlememizi saðlayan yöntem).

Oynadýðým site oyunun daha baþýnda çekilecek tüm taþlarý oyunculara (programa yani) gönderiyor, oyuncudaki program da o listeden taþ veriyordu.

Aðý sniff edince yerdeki tüm taþlarý (basit bir aritmetik iþlemle kodlamýþtý) çözüyor ve ne çekeceðimi görüyordum.

Sadece benim deðil herkesin ne çekeceðini görüyordum çünkü tüm taþlar oyunun baþýnda bildiriliyordu. Yanýmdaki oyuncuya "okey çekeceksin" deyip okey çektiðinde yaþadýðý þaþkýnlýk görülmeye deðerdi.

O siteden edindiðim tecrübeyle ben öyle yapmadým tabi. Taþý hem sadece çekileceði zaman gönderiyordum hem de aðýn sniff edilmesini önlemek için TLS-güvenli/þifreli baðlantý kullanýyordum.

Oyun deyip geçmemek lazým, güvenlik her yerde öncelik olmalý

Üstelik o sitede tek sorun bu da deðildi, aða paket enjekte edip istediðim taþý almayý da saðlayabiliyordum, örneðin 5 okey olabiliyordu elimde ve sunucu bu þekilde bitmeme izin veriyordu.

Aslýnda baþka bir sitenin açýklarýný görmek o açýklardan arýnmamý da saðladý.

Hakkarim.net'te hem að trafiðini sniff edemesinler diye þifrelenmiþ güvenli socket kullandým hem de clientten gelen tüm taþ bilgilerini sunucuda kontrol ettim, sunucunun vermediði bir taþ geliyorsa baðlantýsýný kesip oyunun devamýna izin vermedim.

Bu güvenli baðlantý konusu sadece taþlarýn güvenliði için deðil sohbet güvenliði için de elzemdi.

Ayrýca güvenli baðlantý kullanmam aða paket enjekte edilmesini de (a man in the middle MITM atak deniyor buna) engelliyordu.

Güvenlikten devam

Konu güvenliðe gelmiþken Microsoft Extended Validation Code Sign SSL sertifikamýzdan da bahsedeyim. Oyun yazýlýmýmýza ait EXE dosyalarýný bu sertifikayla imzalýdýr.

Güvenlik, bizim için bir seçenek deðil, zorunluluktur. Türkiye’de çok az sayýda kuruluþun sahip olduðu Microsoft EV Code Signing sertifikasýný kullanarak, yazýlýmlarýmýzý en yüksek dijital imza standartlarýyla koruyoruz.

Standart sertifikalarýn aksine, Microsoft tarafýndan bizzat fiziksel ve hukuksal denetimlerden geçirilerek aldýðýmýz bu yetki, EXE dosyalarýmýzýn orijinalliðini ve zararlý yazýlýmlardan arýndýrýlmýþ olduðunu tesciller.

Dosyalarýmýzý her indirdiðinizde, Dogu Port güvencesini dijital imzamýzda görebilirsiniz:

Microsoft EV Code Sign Ýle Ýmzalanmýþ Uygulamamýz

Microsoft EV Code Sign Ýle Ýmzalanmýþ Uygulamamýz

Yardým Salonu

Bir üye yasaklandýðýnda diðer salonlara giremiyordu ama ya haksýz yasaklanmýþsa nasýl derdini anlatacaktý. Bu yüzden baþlangýçta þikayet mekanizmamýz size haksýzlýk yapýldýðýný düþünüyorsanýz 34oyunu@hakkarim.net adresine mail gönderiniz þeklinde çalýþýyordu, bu takdir edersiniz ki her seviye kullanýcý için kolay bir yol deðildi.

Salonlara girebilse canlý olarak derdini denetleyicilerimize anlatabilirdi ancak yasaklandýðýnda salonlara giremeyeceði için tek yol maille iletiþim kalýyordu.

Baþlarda Salon 1 sistemin eðitim ve örnek salonu gibiydi ama hem sisteme giremeyen oyuncularýn da girebileceði hem de daha derli toplu þikayet mekanizmasý için Salon 1'den vazgeçip Yardým Salonunu açtýk.

Bu salonda diðer salonlar gibi bir Admini ve o adminin seçtiði yöneticiler vardý, bunlar ayný zamanda geleceðin denetleyici adaylarýydý, bu salonda 1-2 yýl görev yaptýktan sonra baþarýlý olanlardan denetleyici seçiyorduk.

Bir üye yasaklandýðýnda ya da bir sorunu olduðunda kolayca yardým salonuna girip bir masa açýyor, masasýna yardým yöneticilerimiz girerek sorunu dinliyor ve sorunu çözmesi için bir üst birime oyuncuysa denetleyiciye, adminse koordinatöre iletiyordu.

Yaþadýðýnýz sorunu çözmek için Yardým Salonunda bir Masa Açabilirsiniz

Böylece sorun yaþayan kullanýcýlarýn yönetime eriþmesi hem daha kolay olmuþtu hem de buraya aldýðýmýz acemi yöneticileri denetleyici ve koordinatörler eþliðinde eðitme þansýmýz vardý.

Sonradan bu sistemi daha da geniþleterek neredeyse 24 saat boyunca denetleyicilerimiz tarafýndan izlenen Canlý Destek hattýný da açtýk.

Neredeyse 24 Saat Denetleyicilerimize Eriþebileceðiniz Canlý Destek

Yardým salonu her ne kadar sisteme ait olsa da diðer salonlar gibi yönetimi özerkti. Tüm yönetici atama ve görevden alma yetkileri salona seçtiðimiz As Admindeydi.

Hakkarim.net yönetiminin geldiði noktayý özetleyen en çarpýcý gerçek belki de þudur: Sitede 10-15 yýldýr en üst makamlarda görev yapan, milyonlarca üyenin düzenini saðlayan yetkililerimden bazýlarýný hayatýmda hiç görmedim, hatta tanýmýyorum bile.

Bu durum bir yönetim zafiyeti deðil; aksine, kurduðumuz sistemin ve belirlediðimiz ortak dilin baþarýsý olabilir. Sistem kendi yöneticisini kendi içinden seçiyor, eðitiyor ve benim kiþisel müdahaleme ihtiyaç duymadan o ruhu sürdürüyor.

Delphi Power

Oyun yazýlýmýmýzý 2005 yýlýnda Delphi 7 ile geliþtirmeye baþladým. O zamanlar tüm rakiplerimizi Java Applet kullanýyordu, sonradan Flash kullanýlmaya baþlandý.

Her iki teknoloji de yýllar içinde dijital mezarlýða gömülürken bizim tercih ettiðimiz Delphi 7 aradan geçen 21 yýlda hala hayatta.

Delphi 7

Neden Delphi

Þu an Delphi o tarihteki kadar popüler deðil, ama biz hala Delphi kullanýyoruz, hatta Windows (Client ve Server) programýmýz hala Delphi 7 (harika, 24 yýllýk teknoloji ve hala saat gibi çalýþýyor), Android ve IOS uygulamalarýmýz da Delphi ama onlar güncel sürüm olan Delphi 13.

Delphi 13 lisansýmýz olduðu halde hala bazý kýsýmlarý Delphi 7'de tutuyoruz, çalýþýyorsa elleme :)

Peki bugün 2005 yýlýna dönsem ne seçerim. Yine Delphi. O tarihlerde alternatif olarak C# vardý (ki C# hakkýnda yazdýðým kitaplar var, Delphi hakkýnda olduðu gibi. Yani her iki dili de iyi derecede biliyorum).

1 MB boyutundaki oyun programýmýzý indirmek 56K modemle 3 dakika sürüyordu

Delphi ile yazdýðým program sadece 1 MB boyutundaydý, çalýþmak için hiç bir þeye ihtiyacý yoktu, 56K baðlantýda 1MB dosyasý indirmek 3 dakika sürüyordu, C# kullanmýþ olsam Net Framework kütüphanesi indirmek 1 saat sürerdi. Java ya da Flash kullanmýþ olsam çoktan dijital mezarlýða gitmiþ olacaktý. Bence en iyi seçimdi. Halen de öyle.

Full Stack Delphi

Bu tarihçeyi Reddit’teki r/delphi topluluðuyla paylaþmam dünya çapýnda ciddi bir yanký uyandýrdý. Paylaþým o kadar ilgi gördü ki, Delphi’nin geliþtiricisi ABD merkezli Embarcadero firmasýndan Ian Barker, doðrudan iletiþime geçerek bir blog yazýsý ve webinar daveti iletti. Bu küresel motivasyonla, sistemimizin arkasýndaki teknik güç hakkýnda daha spesifik detaylar paylaþmak istedim.

En önemli detay hakkarim.net'i kurduðum ilk günden beri projenin aslýnda tamamen Delphi tabanlý bir ekosistem olmasýdýr. Sadece oyun istemcisi deðil; tüm web altyapýsý da WebBroker (CGI ve ISAPI) kullanýlarak Delphi ile geliþtirildi. Altyapýmýzda ne PHP, ne ASP, ne de Node.js bulunuyor; sunucudan istemciye kadar her þey saf Delphi. Bu mimari tercihin sonuçlarýný, sunucu performans verilerimizde net bir þekilde görebilirsiniz.

Bir soru üzerine paylaþtýðým sunucu ekran görüntüsü:

CPU kullanýmý (7 bin online oyuncu, 25 Mbps BW, 34 Gün Uptime)

Resimde görülen %3 CPU kullanýmý; 7 bin anlýk oyuncu (210 uygulama, 11606 thread + veri tabaný sunucusu ve 25 MBbit bant geniþliði kullanan web sunucusu yükünün toplamýdýr). Ayrýca Sistemin bu performansý, 34 günlük kesintisiz çalýþma (uptime) süresinde kaydedilmiþtir. Bu süre, genellikle Windows Update zorunluluðu nedeniyle ulaþtýðýmýz bir sýnýrdýr; zira Delphi ile yazdýðýmýz bu native kod aylarca yeniden baþlatma gerektirmeden çalýþabilecek stabiliteye sahiptir.

Taklitler

2005 yýlýnda 101 oyununu dünyada ilk kez yazmýþtým, 2006'da baþka büyük bir firma daha yazdý, bu normal, oyunlarý herkes geliþtirebilir, ama oyunu geliþtirirken nasýl oynanýr kýsýmlarýný bile bizden kopyalamýþlardý, gülüp geçtik.

Sonra bire bir uygulamamýzý taklit edenler çýktý, o kadar ayný kopyalamýþlardý ki nickler bile aynýydý :)

Yüzlerce taklit site açýldý, üyelerimizden neden dava açmýyorsunuz diye sitem edenler çok çýktý ama hiç biriyle uðraþmadýk, þu an hiç biri hayatta deðil.

Programý taklit ettiler ama hakkarim.net ruhunu taklit edemediler.

Kanunlarýmýzýn Vizyonerliði

Gelir Vergisi kanunun 18. Maddesi o kadar vizyoner bir bakýþ açýsýyla yazýlmýþ ki:

Müellif, mütercim, heykeltraþ, hattat, ressam, bestekâr, bilgisayar programcýsý ve mucitlerin ve bunlarýn kanuni mirasçýlarýnýn þiir, hikaye, roman, makale, bilimsel araþtýrma ve incelemeleri, bilgisayar yazýlýmý, röportaj, karikatür, fotoðraf, film, video band, radyo ve televizyon senaryo ve oyunu gibi eserlerini gazete, dergi, bilgisayar ve internet ortamý, radyo, televizyon ve videoda yayýnlamak veya kitap, CD, disket, resim, heykel ve nota halindeki eserleri ile ihtira beratlarýný satmak veya bunlar üzerindekimevcut haklarýný devir ve temlik etmek veya kiralamak suretiyle elde ettikleri hasýlat Gelir Vergisinden müstesnadýr.

Yani kanun koyucu irade diyor ki bak bu konular önemli konular bunlarý yapýn, ben sizden vergi istemiyorum, býrakýn sizi ölseniz mirasçýlarýnýzdan da vergi istemiyorum.

Bu kadar vizyoner kanunlarýn yazýlmasýnda geçmiþte Demirel, Erbakan, Özal gibi mühendis kökenli liderlerin etkisi yadsýnamaz.

Gelir vergisi kanununa da "bilgisayar programcýsý" kategorisi ta 1987 yýlýnda Turgut Özal (Elektrik Mühendisliði mezunudur) tarafýndan eklenmiþ. Müthiþ bir vizyon.

1987 yýlýnda bilgisayar programcýlýðý ile ilgili destek kanunlarýmýza eklenmiþ

Ayný vizyonu 26/6/2001 tarihinde Bülent Ecevit baþbakanlýðý döneminde çýkarýlan Teknoloji Geliþtirme Bölgeleri kanununda da görebiliyoruz.

Bu kanunla birlikte yazýlým ve arge firmalarýna ciddi destekler kurumsal düzeyde de verilmeye baþlanýyor.

Baþlangýçta 10 yýllýðýna tanýnan istisnalar Ak Parti hükümetleri tarafýndan kademeli olarak 2028 yýlýna kadar uzatýlarak bilgisayar programcýlýðýna olan bu kurumsal devlet desteði devam etmektedir.

2001 yýlýnda Silikon Vadisi gibi kümeleþmelere öncülük etmek için Teknoloji Geliþtirme Bölgeleri kanunu çýkarýlmýþ

Ancak bu vizyoner yapýya bürokrasinin ayak uydurmakta zorlandýðýný gördük.

Bürokrasinin oyun yazýlýmlarýna bakýþý

Oyun Geliþtiricileri Derneðinin Ýstanbul’daki bir konferansýnda bizzat dernek baþkanýnýn bürokrasinin oyunlara þaþý bakýþýný aþamýyoruz sitemini de duyduktan sonra bu sorunun ülke genelinde bir sorun olduðunu, Amerikan sinema sektörünün kalbi Hollywood’dan daha büyük olan oyun sektörünün ne kadar önemli olduðu ülkemizden çýkan iki oyun firmasýnýn (Peak/Gram Games) milyar dolar düzeyinde deðerlemeyle satýlmasýyla da tescillendi.

Biz de daha ilk yýllardan bürokrasinin bu direniþiyle karþýlaþtýk ancak kanun koyucuda az önce belirttiðim bu vizyonun kanun koruyucuda da olduðuna defalarca þahit olduk.

Bürokrasiyle oluþan sürtüþmelerimizdeki dava süreçlerinde hem yerel Vergi Mahkemeleri (Erzurum ve Van Vergi Mahkemeleri) hem de üst mahkeme olarak Bölge Ýdare Mahkemeleri ve Danýþtay manifesto sayýlabilecek efsane kararlar verdi.

Dosyamýza bakan danýþtay üyesi þu anekdotu aktardý: "Kendi aramýzda dedik ki ya bu adam bunu Hakkari'den yapmýþ, Ýstanbul'dan yapsa olur yapýlabilir dersin de Hakkari'den yapan adamý destekleyeceklerine köstek olmuþlar, kanuni hakkýný kullanmasýný zorlaþtýrmýþlar"

Erzurum’a Geliþ

Ýþler iyice büyüyünce 2007 Ocak ayýnda þirket kurdum. Hem öðretim görevlisi görevini hakkýyla yürütmek hem bu iþi yapmak imkansýz gibiydi, bu yüzden 2007 Kasým ayýnda Hakkari'deki görevimden istifa ederek Erzurum'a döndüm.

Vergi rekortmenliði

2008'de Aþkale Çimento gibi devlerin bulunduðu ligde ilk 15 firma arasýna girdik, aslýnda yazýlýmda gelir vergisi muafiyeti vardý, daha kurumsal bir yapý için þirket kurmuþtuk ama home ofis çalýþýyorduk.

Aþkale Çimento gibi devlerin olduðu Vergi Rekortmenleri Listesinde 15. Firma olduk

Evdeki odadan dev sanayi kuruluþlarýyla ayný kulvara girmiþtik en azýndan ödediðimiz vergi açýsýndan.

Ata Teknokent

2009'da Erzurum Ata teknokent yeni kuruluyordu, þehirde az sayýda bulunan yazýlým firmalarýndan biri olduðumuzdan orada olmamýz gerektiði konusunda ýsrar edilince Teknokent'in ilk firmalarýndan biri olarak oraya geçtik.

Yeni Yerimiz Ata Teknokent

2013 yine bürokrasi

2013 yýlýnda tekrar bürokratik sorunlar yaþamaya baþladýk. Bu kez þirket olduðumuz için Gelir vergisi 18. maddeden deðil 4691 sayýlý TGB kanunundaki haklarla ilgili anlaþmazlýklar için bir kez daha davalýk olduk.

Yine mahkemelerden haklýlýðýmýzý ispatlayýp, danýþtaydan da tasdik ettirdik.

Ama bu süreçler neredeyse 10 yýl uðraþmamýza sebep oldu.

Bu arada verdiði profesyonel rehberlikten dolayý Erzurum'un efsane Mali Müþaviri Turgut Aktaþ'a ve dosyalarýmýzýn takibinde büyük emeði olan Samet Aksakallý'ya bu süreçteki desteklerinden dolayý çok teþekkür ederim.

Bürokrasi mücadelemiz

Daha önce bahsettiðim Oyun Geliþtiricileri Derneði baþkanýnýn bürokrasi oyunlara þaþý bakýyor, bu bakýþý önleyemiyoruz sitemini duymuþ olacak ki Kanun Koyucu irade 1.1.2019 tarihinde bir kez daha vizyoner bir karar vererek "Oyun" terimini bizzat KDV kanununa ekleyerek bu konudaki bürokrasinin oyun yapýmcý firmalarla olabilecek sürtüþmesini kanun düzeyinde engelledi.

2019: Oyun kelimesi açýkça vergi kanunlarýna eklendi

PeakGames

2011 yýlý baþlarý, tarihi neden hatýrlýyorum, 2011 yýlý þubat ayýnda Erzurum’da kýþ olimpiyatlarý var, her tarafta bir heyecan, yeni spor tesisleri, sonradan çöken atlama kuleleri vs.

Telefonum çalýyor, merhaba ben Sidar Þahin, PeakGames kurucusuyum. O yýllarda çok da tanýmýyorum, rakip bir 101 oyunu firmasýnýn sahibi olduðunu, ama sektörde liderin hakkarim.net olduðunu bizimle iþbirliði yapmak istediklerini söylüyor.

Ýstanbula gelebilirsem görüþmek istediklerini söylüyor ben de þu an programýmda Ýstanbul’a gelme planým yok ama gelirsem mutlaka uðrarým diyorum. O zaman biz Erzurum’a gelelim diyorlar, buyurun gelin hem de kýþ olimpiyatlarý var, süper o zaman deyip kapatýyoruz ama görüþmenin devamý gelmiyor.

Sonra Zynga'ya satýldýðýný haberlerde görüyorum:

100 milyon dolara PeakGames kart oyunlarý kýsmý Zynga'ya satýldý.

Bu arada bir öz eleþtiri yapayým:

Neden mobilde geç kaldýk, çünkü biz Bilgisayar çaðýnda doðduk. 2005 yýlýnda henüz akýllý telefonlar yoktu ve Sidar Þahin'in aradýðý 2011 yýlýnda gerçekten sektörün en büyüðü bizdik ancak tam o yýllarda (2010 sonrasý) akýllý telefonlar yaygýnlaþmaya, bilgisayar kullanýcýlarý azalýp mobil kullanýcýlar artmaya baþladý.

PC vs Mobil

Direk mobil çaðdan baþlayan PeakGames gibi firmalar mobil uyumlu uygulamalar geliþtirdiler oysa bizim o tarihlerde anlýk 50 binleri bulan PC oyuncularýmýz vardý, bunlarýn alýþtýðý PC deneyimini mobile aktarma kýsmýnda zorlandýk.

Halen daha mobil uygulamalarýmýz PC deneyimine yakýn bir deneyim sunar, çünkü milyonlarca üye yayla gibi PC ekranýnda her þeyi görmeye alýþmýþtý, mobilde ufacýk ekranlarda ayný yayla deneyimi sunmak kolay deðildi.

Tümüyle yeni bir uygulama yazýp mobilden gelecek yeni oyuncular için onlarýn alýþtýðý arayüz saðlanabilirdi ama biz elimizde PC kullanýcýlarýný üzmemek için onlara en uygun deneyimi mobilde de oluþturmaya çalýþtýk.

Rakiplerimiz þu an bir dünya devinin parçasý (Zynga) ama biz hala bizden biriyiz.

2005 yýlýnda kurulduðumuz ilk günden beri para kaybetmeyi deðil üye kaybetmeyi sorun olarak gördük.

Tek rakibim Google :)

1996 yýlýnda Amerika’da kurulan, bugün 45 ülkede faaliyet gösteren dünyanýn en büyük dijital pazarlama ve reklamcýlýk sektör derneði IAB (Interactive Advertising Bureau) her ay bir rapor yayýnlayarak internette en çok týklanan siteleri reklam yayýncýlarýna sunuyor.

2014 Aralýk ve 2015 Ocak aylarýndan Google ve Facebook gibi devleri geçerek Türkiye’de PC baþýnda en çok süre geçirilen site sýralamasýnda Türkiye birincisi olduðumuz ilan ediyor.

2014 ve 2015 yýllarýnda PC baþýnda geçirilen sürede Google ve Facebooku geçmemiz

Bu baþarýmýzý yýllar öncesinden keþfeden (2010) pazarlama, reklam, iletiþim ve medya dünyasýndaki en itibarlý ve köklü yayýn organý olan MediaCat yayýnladýðý makalede ÇEVREYE DE FIRSAT EÞÝTLÝÐÝ baþlýðý altýnda þu þekilde yer vermiþti:

"Dijital enformasyon teknolojileri ve internet yalnýzca merkeze deðil, çevreye de bir çeþit fýrsat eþitliði sunuyor. Bunun en iyi örneklerinden birine bu ay Digital Age ile birlikte verilen “Yerel Ýnternet Haritasý”nda rastladým. Türkiye’nin en popüler yerel internet sitelerini gösteren bu haritada yer alan ilginç site ise, yerel bir site için inanýlmaz bir trafik performansý sergileyen hakkarim.net. Sitenin trafik rakamlarýný ilk gördüðümde inanýlmaz gelmiþti ama biraz eþeleyince baþarýnýn ardýndaki hikaye ortaya çýktý."

Ýlgili makaleye buradan ulaþabilirsiniz

Basýnda yansýmalarýmýz

Oyunu ilk yayýna aldýðým 2005 yýlýndan itibaren çok kez yerel basýnda haber oluyoruz ancak 2010 yýlýnda ulusal ve uluslararasý basýnda da tam sayfa haber olmaya baþlýyoruz.

BBC News

9 Nisan 2010 tarihinde BBC News "Okey oyunu Türkiye'de dev bir sosyal medya yarattý" baþlýðýyla hakkarim.net’i geniþ bir þekilde haber yaptý:

"Bilgisayar eðitmeni Ýhsan Karagülle’nin tayini Hakkari’ye çýktýðýnda ilk iþi, yeni göreceði bu kent ile ilgili internetten araþtýrma yapmak oldu. Ne de olsa bilgisayar ve sanal ortam onun oyun alanýydý ve bu güne deðin yazdýðý elliden fazla kitap rüþtünün ispatýydý. Ancak beklediði gibi olmadý ve popüler arama motorlarýnýn Hakkari ile ilgili veri tabaný, 'teröre', çatýþmaya ve trajedilere iþaret ediyordu bir tek. Ne tarih, ne kültür ne de doðal güzelliklere dair tek maddeye rastlayamadý. Gördükleri karþýsýnda gitmemeyi düþündüyse de idealleri daha ikna ediciydi. Yola çýktý. Kente ayak bastýðýnda sanal ortamýn, bakir güzelliðiyle nefes kesen Hakkari’ye haksýzlýk ettiðini anladý. Ýlk iþ olarak bir alan adý satýn alýp hakkarim.net adlý internet sitesini kurdu. Sonradan bir fenomene döneceðini bilemeden." þeklinde baþlayan haber "Artýk bir fenomene dönüþen hakkarim.net’in masalsý varoluþu, büyüyerek devam ediyor seveniyle sevmeyeniyle. 101 Gece masalý, nereye kadar sürer bilinmez."

Haber üzerinden nice 1001 geceler geçti. BBC Haberi

9 Nisan 2010 BBC hakkarim.net haberi

Sabah Gazetesi

28 Mart 2010 tarihinde bir sürprizle karþýlaþýyoruz, Sabah Gazetesi Pazar ekinde ilk sayfayý tam sayfa olarak hakkarim.net'e ayýrmýþ.

SABAH ANA SAYFA

PAZAR EKÝ KAPAK

TAM SAYFA ANALÝZ

2021 Uluslararasý Yayýnlar

Uluslar arasý saygýn yayýn kuruluþlarýndan Rest of World 30 Eylül 2021 tarihinde yayýnladýðý makalede sitemize de geniþ yer verirken þu cümleleri kurmuþ: "Türkiye'nin mobil oyun endüstrisinin gerçek doðuþu (The real genesis), 2001 yýlýnda Ýhsan Karagülle'nin Hakkari'de yazdýðý o ilk programla baþladý."

Makale, Türkleri ve Kürtleri ayný dijital masada buluþturarak 'önyargýlarý parçalayan' bir yapý kurduðumuzu dünyaya duyurdu. Makalenin baþlýðý "How Istanbul became the Silicon Valley of the mobile gaming industry" ancak ilerleyen sayfalarda "The real genesis of Turkey’s mobile gaming industry came in 2001, when Ýhsan Karagülle, then a 28-year-old coding teacher, wrote a simple program that indicated whether dial-up systems were working in the remote eastern region of the country where he was teaching at the time. The program proved popular, and he soon added a chat feature and a dijital version of okey to keep users busy as they waited to get online. He hosted everything on his website, Hakkarim.net." þeklinde devam ediyordu. Yani Ýstanbulun Slikon vadisine dönen mobil oyun sektörünün temelinin Ýhsan Karagülle tarafýndan 2001 yýlýnda Hakkari’de atýldýðýný yazýyordu.

Rest of World | Küresel Teknoloji Analizi

Türkiye'nin oyun sektörünün kökenlerini (Genesis) inceleyen 2021 tarihli makale:

Rest Of World ANA SAYFA

Rest Of World Haber Detay

Rest Of World Makalesi

Bilimsel Yayýnlar

Prof. Dr. Bünyamin ATICI 2016 yýlýnda 165 katýlýmcý ile hakkarim.net hakkýnda yaptýðý araþtýrma sonuçlarýný uluslararasý hakemli dergi The Anthropologist dergisinde yayýnladýðý bilimsel makalede þu önemli tespitlere yer vermiþti:

• Site, bölgedeki erkeklerin yaþam tarzlarýný deðiþtirecek kadar etkili olmuþtur; öyle ki kahvehane kültürünün yerini bilgisayar baþýnda oyun oynamak almýþtýr.
• Üyeler gerçek isimlerinden ziyade "nickname" (takma ad) kullanmakta ve bu takma adlar günlük hayatta, hatta þirket isimlerinde bile yer bulmaktadýr.
• Katýlýmcýlarýn %28,5'i haftada 40 saatten fazla siteyi kullanmaktadýr.
• Ýnterneti temel kullaným amaçlarý eðlence (%73,3) ve iletiþimdir (%18,2).
• Üyeler Hakkarim.net'e üye olmayý sýrasýyla baðlýlýk, karþýlýksýz aþk, mutluluk, aidiyet ve eðlence olarak tanýmlamaktadýr.
• Araþtýrma sonucunda, kadýnlarýn siteye yönelik tutumlarýnýn erkeklere göre daha olumlu olduðu tespit edilmiþtir.
• Terör, iþsizlik ve þiddet gibi sorunlarla mücadele eden bu coðrafyada, sanal dünya insanlarýn gerçek dünyadaki eksikliklerini tamamlamaya çalýþtýklarý bir sýðýnak haline gelmiþtir.
• Site sanal olsa da kurulan dostluklar bakýmýndan etkileri son derece gerçektir.

Ýlgili makaleye buradan ulaþabilirsiniz

Akademik veriler: Kahvehane yerine bilgisayar kullanýmýný artýrdýðý, kadýnlarýn daha olumlu baktýðý, haftada 40 saatten fazla kullaným oranýyla baðlýlýk, karþýlýksýz aþk, mutluluk, aidiyet ve eðlence merkezi hakkarim.net

Bilimsel araþtýrmaya katýlan 165 kiþiden alýnan bazý görüþler þöyle:

• Bu web sitesinde gerçek hayat var.
• Sistemde üç yýldýr 101 oynuyorum. Arkadaþ tavsiyesiyle girdim, ortamýn güzelliðini görünce kaldým.
• Bu sitede sadece eðlence deðil dostluk da var.
• Dört yýldýr sisteyim ve gerçek hayatta kuramadýðým dostluklarý burada kurdum.
• Bu sitede üye olmak bir prestij sebebidir.

Prof. Dr. Bünyamin ATICI araþtýrmasýnýn sonuç bölümünde þu bilgiyi þaþýrtýcý bulduðunu belirtmiþ:

Bölgedeki imkansýzlýklar ve yoksunluklar nedeniyle site, kullanýcýlar için güçlü bir aidiyet alaný oluþturmuþtur. Öyle ki, katýlýmcýlarýn sanal ortamda kimliklerini gizleme gereði duymamalarý þaþýrtýcý bir bulgudur.

Radyolar bizim sesimiz

Oyunu programladýðým ilk günden beri bir de radyo bölümü eklemiþtim, baþlarda kýsa bir süre radyo 101 adýyla siteye ait bir radyo deneyimi yaþasak da Salon 5 sendromunu burada da yaþadýðýmýzdan Radyo bölümünü tamamen ücretsiz olarak diðer tüm radyolara açtým.

Sisteme katýlan bir radyo hakkarim.net'in anlýk 50 binlere dayanan online kullanýcýlarýna eriþebiliyordu.

Sistemde 15 tane hem yerel hem de sadece siteye özel yayýn yapan radyolar bulunuyordu. Bu durum sistemde müzik çeþitliliðini ve rekabeti saðlýyordu.

Radyolar, salonlar kendi radyolarýný tercih etsin diye kampanyalar düzenliyor, kendilerini eklemiþ salonlarý gezerek kullanýcý isteklerini çalýyorlardý.

Samsunda yerel bir radyoda uzun süre DJ'lik deneyimi olan bir üyemiz, hakkarim.net'te yayýn yapmak bam baþka bir duygu, yerel radyoda duvara konuþuyoruz burada ise canlý kanlý insanlar var, bir salona girdiðimizde karþýlamalar havada uçuþuyor, istekleri birebir alýyoruz ve bizi tercih eden adminlere teþekkürlerimizi ileterek onore edebiliyoruz diyordu.

hakkarim.net'te yayýn yapmak bam baþka bir duygu

3 müzik yapýmcý dernekle ortak hareket ediyor, sisteme eklenmek isteyen radyo sahiplerinden önce bu üç dernekle lisans anlaþmasý yapýp telif ücreti ödedikten sonra dernekten gelen yayýn yapýlmasý uygundur mailiyle yayýn izinlerini açýyorduk.

Zamanla RTÜK kanunu deðiþip bireysel yayýnlar dýþýnda yapýlan radyolara aðýr þartlar getirildiðinden ticari tüm radyolarý çýkarýp sadece evinden mikrofonu açýp bireysel yayýn yapan amatörleri býraktýk.

Aslýnda bu amatör ruhtu bizi milyar dolarlýk oyun þirketlerinden ayýran.

Site açýldýðýnda Yahoo Games dünya lideriydi ama þu an esamesi bile okunmuyor, oysa hakkarim.net bu amatör ruhla hala Türkiye’nin en büyük 101 oyunu topluluðu.

Çok Seslilik = hakkarim.net

Bu kadar yoðun dinleyici bir arada olduðu için radyo haklarýný tek bize verin yýllýk þu kadar ücret ödeyelim diyerek yüklü ücretler teklif edildi ancak çok sesliliði korumak adýna hiç bir teklifi kabul etmedim.

Hakkarim.nete girip anlýk 50 bin kiþiye ulaþmak yasal prosedürleri tamamlayan tüm yayýncýlar için hep ücretsiz oldu.

Konuk Ettiðimiz Deðerli Sanatçýlar

Hakkarim.net'in anlýk 50bin dinleyicilik kitlesi sanýrým çok az sayýda online radyoya nasip olabilecek bir kitleydi. Zaman zaman deðerli sanatçýlarýmýzýn PR ekiplerinin katkýsýyla, zaman zaman da bizzat kitlemizden haberdar olan sanatçýlarýmýzýn kendi istekleriyle radyolarýmýza konuk oldular.

DJ'lerimizin yoðun fedakarlýklarýyla sistemimizde aðýrladýðýmýz —isimlerini bugün sevgiyle hatýrlayabildiðim— bazý sanatçýlarýmýz: Hakký Bulut, Muharrem Aslan, Cevdet Baðca, Reyhan Karaca, Ömer Topçu, Þafak Sönmez, Tayfun Uzun, Raperin, Ekin ve Hamiyet.

Halkýn gönlünde taht kurmuþ sanatçýlarýmýzý hakkarim.net oyun salonlarýnda misafir etmek, bizler için büyük bir onurdu. Canlý yayýnlarda DJ'lerimizin, "Sitemizin kurucusu Ýhsan Karagülle size hoþ geldiniz diyor" anonslarý eþliðinde sanatçýlarýmýzdan aldýðýmýz samimi geri dönüþler paha biçilemezdi. Bazý sanatçýlarýmýz bizzat nick alarak masalara oturdular, kullanýcýlarýmýzla karþýlýklý oyun oynadýlar.

Ülkemizin en sevdiðim yaný bu; aslýnda hepimizin, en ünlü sanatçýmýzýn bile "halktan biri" olmasý.

Konuk ettiðimiz deðerli sanatçýlarýmýzdan bazýlarý

Sitemize konuk olan sanatçýlarýmýz için DJ'lerimizin hazýrladýðý tanýtým storylerine bu sayfadan ulaþabilirsiniz.

Sistemde uzun süre kalmanýn ödülü Kredi Sistemi

Sistemde uzun süre kalan oyuncularý ödüllendirmek için Kredi sistemi eklemiþtim.

Oyunda kaldýðýnýz süre boyunca yönetici seviyenize baðlý olarak 1 ile 4 arasý bir kredi kazanabiliyor, bu kredileri puana veya gold/avatar üyeliðe çevirebiliyordunuz.

Uzun yýllar bu krediler birikip de bazý oyuncular ne puana ne gold/avatara çevirmeyince, 2019 sonlarýnda pandemiden hemen önce ne yapsak diye düþünürken kredilerle puaný katlayan x masalar açma fikrini hayata geçirdim.

250 kredi harcayarak x2 masa açarsanýz bu masada 24 saat boyunca 2 kat puan çarpanýyla oynayabiliyordunuz. Kazanýrsanýz 2 kat puan kazanýyorsunuz kaybederseniz 2 kat puan kaybediyorsunuz.

Ýlk açýlýþta x2, x4 ve x9 çarpanlarýyla bir test salonunda deneme yayýný açtým. Gelen bir çok üye sistemi saçma buldu kim neden kredi kullanarak masa açsýn ki diyenler test masalarýndan hiç çýkmayanlardý ayný zamanda.

Tabi ki bu sistem çok tuttu, o kadar ki 9 kat çarpan kesmemeye baþladý, 99, 111, 123 ve sonunda 999 çarpana kadar çýktý. Normalde 11 puan kazanýp kaybedeceðiniz bir oyunu x999 masasý olarak açtýðýnýzda kazanýrsanýz neredeyse 11bin puan alýyor kaybederseniz 11bin puan veriyordunuz.

Bu normalde aylarca uðraþýp yapamayacaðýnýz puaný kazanma veya kaybetme adrenalini saðlýyordu.

Daha sonra kredi ile üyelerin birbirlerinin profillerine anlamý resimler atabilmelerini saðladým, bu da o kadar çok beðenildi ki doðum gününde alýnan çiçeðin sembolik anlamý gibi doðum gününde profilinize atýlan bir hediye de çok deðerli hale gelmeye baþladý.

Herkese benden çay

Kredi sistemiyle ayný zamanda isteyen üyelerin oynadýðý masaya veya tüm salona kredisini kullanarak hediye paketleri verebilmelerini saðladýk.

Bu paketlerden çay, limonata gibi sembolik hediyeler çýkabildiði gibi, kredi, puan, çanak puaný gibi oyuna özgü hediyeler de çýkabiliyordu.

Klasman

Yenenin bir üst seviyeye yenilenin 2 alt seviyeye düþtüðü bir klasman yarýþmasý modeli geliþtirdik. Sistem otomatik takip ediyor, her oyuncu yendikçe klasmaný yükseliyor ve sadece kendisine yakýn klasmandakilerle maça devam edebiliyor.

Bu sistem o kadar seviliyor ki 2010 yýlýnda otomobil ödüllü klasman yarýþmasý düzenliyoruz, 1 yýl süren bu yarýþma sonucunda Elazýðlý bir üyemiz sitemizden son model bir Otomobil kazanýyor. Klasman Sayfamýz

Klasman Yarýþýnda Otomobil Kazanan Üyemiz

Salon Turnuvalarý

Klasman sisteminin daha mikro düzeyde ve salon bazýnda olan bir modeli daha geliþtiriyoruz. Eleme, Çeyrek Final, Yarý Final ve Final maçlarýndan oluþan 5 turlu bir yarýþma yine sistem tarafýndan takibi yapýlacak þekilde programlýyoruz.

Oyuncular gün içerisinde turnuvaya katýlýp ayný gün sonuçlandýrabiliyor. O gün sonuçlandýrmasa bile aylar sonra salona girdiðinde yine son kaldýðý seviyeden turnuvaya devam edebiliyor.

Gold üyelik

Gold üyelik alan kullanýcýlara sunduðumuz 11 avantaj var ama asýl olay dolu salona girebilmek. Normalde herkes ayný salonda olmak istiyor on binlerce kiþiyi ayný salona almak hem teknik olarak zor hem de curcunadan baþka bir þey olmaz.

Bunun için oyuncularý 100 kiþilik gruplara mecburen bölüyoruz, ama dolu salonda olmak istiyorum diyenler için de gold üyelik modeli geliþtiriyoruz. Ben her zaman arkadaþlarýmýn olduðu salona girmek istiyorum diyen biri gold üyelik satýn alýyor, salon dolu olsa bile girebiliyor.

Geliþtirici olarak zaman zaman kendime nickler açýp oyunu test etmek için oyuna giriyorum (test4 :)).

Bir gün yeni açtýðým bir nickle oyuna giriyorum ve oyundan biri düþüyor, 7 dakika dönme kuralýmýz var, düþen oyuncunun yerine biri girip devam edebiliyor ama 7 dakika içinde yerin sahibi gelirse sistem onu otomatik olarak yerine alýyor ki oyun deneyimi yarým kalmasýn.

Ama düþen oyuncu 7 dakika geçtiði halde gelemiyor. Düþmeden önce masadaki sohbette güzel ama yarým kalýyor o an fark ediyorum ki salon dolu olduðu için giremiyor.

Bu hem düþen oyuncu için hem de masada kalan 3 arkadaþý için olumsuz bir deneyim.

Ve o gün programý güncelliyorum. Eðer bir oyuncu oyundayken düþerse ve salon doluysa gold üye olmasa bile sistem onu salona alýyor ki oyununu bitirebilsin.

Bu ayar bir kaç ay içinde gold üye sayýmýzý 1500'lerden 300'lere kadar düþürüyor. Anlaþýlýyor ki aslýnda insanlar oyun yarým kalma sorunu yüzünden gold almak zorunda kalýyor, çok ciddi gelir kaybý yaratsa da bu ayar (sanýrým oyun sektöründe tek bizdedir bu özellik) 20 yýldan uzun bir süredir hakkarim.net standartý olarak yerleþiyor.

Oyun yarým kalmasý o kadar kötü bir deneyim ki yenilen oyuncunun oyundan kaçmasýný önlemek için de ek tedbirler ekliyoruz:

Oyundayken bilerek çýkarsa sistem 2 saat ban veriyor ayrýca yerine giren yenilirse 2 kat da puan kaybediyor. Ve yarým býraktýðý oyun sayýsý 1 artýrýlarak sicilinde gösteriliyor.

Çok fazla oyun yarým býrakma sicili olan üyelerle kimse oynamak istemiyor.

O yüzden düþen biri mutlaka yerine geçmek istiyor ki hem puan kaybetmesin hem de oyuncu sicili bozulmasýn.

Cezasý aðýr olduðundan oyuncuya 7 dakikalýk bir geri dönme süresi tanýyoruz.

Bir oyuncu düþtüðünde yerine biri girip devam edebiliyor ancak yerine girene sistem uyarý veriyor xx oyuncu yerine girdiniz oyuncu geri dönerse otomatik atýlacaksýnýz, eðer düþen oyuncu 7 dakika içinde geri dönerse yerine dönmek için hiç kimseyle muhatap olmasý gerekmeden sistem direk onun yerine gireni çýkarýp yerin sahibini oyuna alýyor.

Böylece kimse yerine girmek için kimseyle polemiðe girmek zorunda kalmýyor.

Bu oyunu yarým kalmýþ oyuncunun oyunu bitirebilmesine o kadar önem veriyoruz ki zaman zaman salonlarý kurallara uymadýklarýnda kapattýðýmýz oluyor. Salonu kapattýðýmýzda Gold üyeler bile o salona giremezken sadece oyunu yarým kalmýþ üyeler girebiliyor.

Çekat Konusu

Puan biriktirilen oyun sistemlerinde puana çok deðer veren bir kitle de oluþuyor.

Bunlar kendi kendine 4 nickle veya bir arkadaþýyla anlaþýp ikiþer nickle masa kurar, 2 nicke oyun kazandýrýp çürük diye tabir ettikleri önemsiz nicklerine puan kaybettirirler.

Buna da kendi aralarýnda çekat diyorlar. Normalde bu çok istenen bir durum deðildir çünkü puan rekabetini bozar ama birilerine haksýzlýk yapmadan engellemek de çok zordur.

Bazý oyun siteleri bu tür oyunlara karþý sert tedbir alýr biz ise hata yapma ihtimali ve istismar ihtimali çok yüksek olduðundan daha ýlýmlý yaklaþtýk hep.

Çünkü bir oyuncu üst üste bir kaç el þanslý olabilir ve bitebilir, yandaki oyuncunun attýðý taþ üst üste birkaç kez iþine yarayabilir, bu durumda hemen bu hile yapýyor yandan kendine taþ atýyor vs suçlamalarda bulunup þansý yaver giden oyuncuya haksýzlýk yapýlma ihtimalinden dolayý bu duruma genelde müdahale etmeyiz.

Sadece oyuncular açýkça hile yapýyoruz itirafýnda bulunmadýklarý sürece skor tabelasýna, yandan alýnan taþ sayýsýna bakýp bu oyunda hile var þikayetlerini dikkate almayýz, sadece bu sebeple iþlem yapmýþ yöneticilerin iþlemlerini de kaldýrýrýz.

Yanlýþlýkla banlanan bir masum üyenin üzüntüsü, hile yapan birinin aldýðý haksýz puandan daha önemlidir bizim yönetim anlayýþýmýza göre.

Bu duruþumuz belki puan tablosunda bazý suni yükseliþlere izin verdi ama milyonlarca üyemizin 'haksýz yere banlanma' korkusu olmadan masaya oturmasýný saðladý.

Ýnternet Cafeler

Ýnternet Cafe çaðý diyebileceðimiz 2015 yýlýna kadar olan dönem sistemin en yumuþak karnýydý.

Kullandýðýmýz güçlü ban sistemi sorun çýkaran oyuncunun yasaklandýðý sürece ayný bilgisayardan sisteme baþka nicklerle giriþini imkansýz kýlýyordu bu yüzden sorun çýkarmak isteyenler internet cafeleri tercih ediyor bu da cafe üzerinden ekmek parasý kazanan iþletme sahiplerini zor durumda býrakýyordu.

Bu dönemlerde Gold üyelik sistemini biraz daha geliþtirip Cafegold sistemini çýkardýk, 3 gold üyelik ücretine tüm cafeyi gold yapabiliyorlardý, bu cafe sahipleri için çok cazip bir fýrsattý çünkü gold olduðu için cafesini tercih eden oyuncu sayýsý artýyordu hem de Gold olduðundan cafede kalma süreleri daha uzundu.

Öyle ki bir dönem doðudaki bir çok cafenin camýnda "Ýnternet cafemiz hakkarim.net CafeGold üyesidir" tabelasý asýlýydý.

Ýnternet Cafe Afiþleri

Ýnternet Cafe Afiþleri

Cafegold sistemi bu özelliðe abone olan internet cafelerin milyonlarý bulan hakkarim.net üyelerinin tercih etmesini saðlayarak hem onlara hem bize maddi kazanç saðlarken hem de cafelerle bir iletiþim köprüsü kurmamýza sebep oluyordu.

Örneðin bir cafede sürekli sorun çýkarýlmaya baþlandýðýnda cafegold üyemizin veri tabanýmýzda kayýtlý mail adresinden cafe sahibini uyarýyor þu tarihlerde þu numaralý bilgisayarlarýnýzdan giren oyuncular sorun çýkarmaktadýr, soruna sebep olan kullanýcýlarý engellemezseniz cafeniz sistemden çýkarýlacaktýr þeklinde uyarýlar göndererek cafelerin bu amaçla kullanýlmasýný engelliyorduk.

O dönemde bin civarý cafegold üyemizle sistem kalitesinin cafeler vasýtasýyla bozulmasýný önlemiþtik.

Son Toplantý

Siteyi ilk kodladýðým zamanlar yönetimsel sorunlar baþ gösterince ortak tavýr belirleyebilmek, ayný dili konuþabilmek için neredeyse günübirlik toplantýlar yaptýðýmýzdan bahsetmiþtim.

Bazen saatler süren bu toplantýlarda sorunlarý ele alýp nasýl davranmalýyýz hangi karar en doðrusu olur gibi fikir alýþ veriþi yapýyorduk. Bugün notlarýma baktýðýmda son toplantýmýz üzerinden 8 yýl geçtiðini görüyorum.

Sistem o kadar ortak bir dil benimsedi ki son 8 yýldýr toplanmaya bile ihtiyaç duymamýþýz.

Yönetim anlayýþýmýzýn özünde tek kelime var "Empati".

Yoðun yönetim toplantýlarýmýz olduðu yýllar hep söylediðimiz kural karar verirken her zaman empati yaparak verin, en doðru kararý bu þekilde verebilirsiniz:

Bir üye baþka bir üyeye söylediði bir laftan dolayý cezalandýrmalý mýyým diye düþünürken o lafý size edilmiþ gibi düþünüp karar verin, bir yönetici bir üyeyi cezalandýrmýþsa kendinizi o yöneticinin yerine koyun, ben olsam cezalandýrýr mýydým diye düþünün.

Karar verirken asla o kiþinin yönetimdeki seviyesine, sistemde yaptýðý harcamaya bakarak karar vermeyin.

Ben þu kadar harcama yaptým diyenleri asla dinlemeyin, haklý kimse haklýdan taraf olun, hiç kimse size asla þu kiþi bu kadar harcama yapýyordu niye banladýn diye hesap sormayacak.

Yöneticinin verdiði kararý beðenmediyseniz Denetleyicimize gelip itiraz edin, Denetleyicimizin kararýný beðenmediyseniz Koordinatöre þikayet edin. Koordinatör kararýný beðenmediyseniz Yetkiliye itiraz edin.

Yanlýþ karar varsa bu aþamalarýndan birinde mutlaka o yanlýþtan dönülecektir.

Hakkarim.net’in en ilginç yanlarýndan biri de üyelerimizle kurduðumuz o görünmez ama sarsýlmaz baðdýr. Aslýnda geçmiþte fiziksel buluþmalarýmýz oldu; ancak en sonuncusunu 2010 yýlýnda, yani tam 16 yýl önce gerçekleþtirdik.

O günden sonra fark ettik ki; fiziksel dünyada yüz yüze gelmek, o 101 masalarýnda kurulan saf dijital büyüyü bir þekilde bozuyor. Masalarda insanlar sadece fikirleriyle, esprileriyle ve karakterleriyle varlar. Kimin ne giydiði, nereli olduðu veya ne iþ yaptýðý, o masadaki 'insani' baðýn önüne geçmiyor.

Dijitalde kurulan o 'hayali memleketin' büyüsünü korumak adýna, 16 yýldýr sadece ekranlar üzerinden el sýkýþýyoruz. Belki de bizi bu kadar uzun süredir birbirimize baðlý tutan sýr, herkesin birbirini sadece yüreðiyle ve diliyle tanýdýðý o dijital gizemdir.

Güvenlik bir bütündür

18 Kasým 2019 günü ofisime genç bir bilgisayar mühendisliði öðrencisi gelip babasýnýn selamýný getirdi, arkadaþýmýn kýzýymýþ, staj için görüþmek istiyormuþ, ben her zamanki gibi önümde pc açýk karþýmda genç meslektaþým konuþurken birden sistemde bir anormallik fark ettim, görev yöneticisini açtýðýmda sistemde baþka bir kullanýcý vardý, bu sistemde karþýlaþabileceðiniz en kötü kabus.

Hemen baðlantýsýný kesip firewal'i kontrol ettim. Evde, ofiste ve mobilde sabit IP kullanýyordum ve uzak masa üstü baðlantýsý bu sabit iplerden giriþe ayarlýydý.

Firewall kuralý olduðu gibi duruyordu, farklý bir IP tanýmlanmadan uzak masaüstünden girmiþ olamazdý, geriye tek bir yol kalýyordu, BIOS seviyesinde bile uzaktan eriþime izin veren Dell sunucularýn IDRAC arabirimi. Windows'a firewall kurallarýný aþýp girmenin tek yolu buydu.

Hemen sunucularý kiraladýðýmýz firmanýn IDRAC paneline girdim ve evet yabancý IP giriþi buradandý. IDRAC þifresini deðiþmek de iþe yaramadý. Teknik desteye yazdým ama onlar da ilk kez karþýlaþtýklarý bu durum karþýsýnda çaresiz kaldýlar.

IDRAC sistemini kapatmalarýný söyledim. Karþýmda genç bilgisayar mühendisi adayýyla staj konusunu konuþup çayýmýzý içerken arka planda da bu müthiþ anomaliyle mücadele ediyordum ama bir taraftan da ne olup bittiðini çaktýrmamaya çalýþýyordum.

IDRAC yazýlýmýyla uzaktan bilgisayarýn BIOS'una bile girmek mümkündü ama sunucuda Windows 2008 server çalýþýyordu orada nasýl oturum açabilmiþti.

Sorunun bizde olmadýðýna o kadar emindim ki kýsa bir araþtýrmayla Dell firmasýna ait IDRAC panelindeki açýðýn Windows 2008'e administrator hesabý açmayý saðlayan açýkla birleþince nasýl sistemlerin güvensiz hale geldiðini ama datacenterin bu durumdan habersiz olduðunu görüp, durumun vahametini hemen kavradým.

O günlerde çok büyük firmalarýn ransomware yiyerek þantaja maruz kaldýðýný okuyordum, sebebi anlaþýldý.

Baþta sunucularý kiraladýðýmýz firmayý ikna etmekte zorlandým, onlar sistemimizdeki yazýlýmlardan kaynaklý açýk olabileceðini düþünürken yabancý makaleyi bulup atýnca kendi IDRAC panellerinin hatalý olduðunu kabul edip IDRAC yazýlýmlarýný güncellediler, böylece yüzlerce firmayý þantaj yazýlýmýna maruz kalmaktan da kurtarmýþ oldum. Ýlgili Makale

Dell IDRAC Açýðýný Datacentere Bildirmem

Dell IDRAC Açýðýný Datacentere Bildirmem

Ayný gün bir dosya hazýrlayýp ertesi gün savcýlýða verdim, hem bu dosyayý hem de IDRAC sistemindeki güvenlik açýðýný datacentere bildirip açýðýn kapatýlmasýný saðladým.

Bir kaç ay sonra saldýrganýn cezaevinden verdiði savunmayý okudum, savcý mütalaasýnda davalýnýn suçtan kurtulmak amaçlý ifade verdiðini söyleyerek sunduðumuz saðlam deliller ýþýðýnda cezalandýrýlmasýný talep etti.

Buradan da anladýk ki siz ne kadar güvenli kod yazarsanýz yazýn iþ birliði içinde olduðunuz firma yeterince dikkatli deðilse tüm güvenliðinizi tehlikeye atabiliyor.

Makalede 21 Ekim 2019 tarihinde tespit edilen açýðý konu ediyor, bizim 18 Kasým 2019 tarihinde güncellenmemiþ IDRAC sebebiyle -datacenter ihmali- bu saldýrýya uðramamýz tam bir zero day exploiti idi.

Yine de sistemin baþýnda olup yýllarýn tecrübesi ile sistemdeki en ufak takýlmadan þüphelenip tüm süreci kýsa bir sürede çözüp engelleyerek hem bizim için hem de konudan habersiz binlerce firma için olabilecek bir felaketi engellemiþ oldum.

Çalýþýyorsa Elleme :)

Bu aslýnda bana bir ders oldu, çalýþýyorsa elleme mantýðý her zaman geçerli deðildi.

2005 yýlýnda girdiðimiz bu yolda Windows 2003 Server'le yola çýkýp sýrasýyla Windows 2005 ve 2008 Server R2'ye geçmiþtik ama sistemin kararlýlýðýna güvenip (çalýþýyorsa elleme tembelliði) uzun bir süre bu versiyonda kalmýþtýk.

Her ne kadar 2023'e kadar destek süresi olsa da 2019 yýlý 2009 yýlýnda çýkmýþ Windows 2008 Server R2 için iyi bir yýl deðildi, iþletim sistemi için 10 yýl çok uzun bir süreydi.

En kýsa sürede Windows 2019 servere geçip IDRAC kullanmayan baþka bir datacentere taþýndýk.

hakkarim.net'ten önce

Ýlk görev yerim Yüzüncü yýl üniversitesine baðlý Ahlat Meslek Yüksekokuluydu, 1994 yýlýnda Van Gölü kenarýndaki bu þirin ilçede Bilgisayar Programcýlýðý derslerini veren Öðretim Görevlisi olarak göreve baþladýðýmda 20 yaþýndaydým.

Doðudaki böyle küçük yerlerde çalýþmanýn can sýkýntýsý gibi bir sorunu var, 101 oyununu kodlamama sebep olan bu can sýkýntýsýnýn ilk versiyonunu Bitlis/Ahlat'ta yaþamaya baþlamýþtým bu can sýkýntýsýnýn sonucunda da 1995 yýlýnda ilk programlama kitabýmý yazdým, hakkarim.net gibi o da çok hýzlý bir þekilde tutuldu, son kitabýmý yazdýðým 2005 yýlýna kadar geçen 10 yýlda programcýlýk ve diðer bilgisayarla alakalý konularla ilgili 50 kitap yazmýþtým. Google'da Kitaplarým

Kitaplarým

Google'da Kitaplarým

Ben Bitlis’te çalýþýyordum ama yazdýðým kitaplar Hacettepe gibi köklü üniversiteler dahil ülkenin her köþesinde ders kitabý olarak okutuluyordu.

Hakkâri’deki odamda Delphi 7 kitabýnýn son halini yayýnevine göndermeden önce aydýnger kaðýdýna ters baský alýrken korucu kadrosundan okula güvenlik olarak gönderilen Ýbrahim yerel dille "hucam senin anan desin ben bi oðlan çocuðu doðurmuþam" diyerek gülümsememize sebep oluyordu.

Kitaplarým dolayýsýyla sektördeki birçok uzman tarafýndan tanýnýyordum. Yazdýðým eserlerin akademik dünyadaki karþýlýðýný, bugün bile üniversite arþivlerinde görmek mümkün:

Üniversite Kaynaklarýnda Ýhsan Karagülle Kitaplarý (Google Akademik Tarama)

Bu yazýyý hazýrlarken merak edip Google ile bu araþtýrmayý yaptýðýmda; 34 farklý üniversitede kitaplarýmýn envanterde bulunduðunu, 22 üniversitede ise bizzat "Ders Kitabý" olarak okutulduðunu gördüm.

Yapay Zeka Destekli Ýnfografik

Kitaplarým Milli Eðitim ve Polis Okullarýnda da ders kitabý olarak kullanýldýðýndan Emniyet Biliþim Þubede çalýþan polisler de bu uzmanlýklarý sebebiyle beni tanýyordu.

Örneðin bir saldýrganý þikayet için Erzurum Emniyet Müdürlüðüne gittiðimde hemen Biliþim Þubesi Amiri hocam biz sizi kitaplarýnýzdan tanýyoruz deyip þikayetimin en üst düzeyde ciddiye alýnmasýný saðlýyordu.

Olay baþka bir ilin biliþim þubesini ilgilendiriyorsa o þubeyle telefonda görüþtüðümde de hemen "hocam biz sizin kitaplarýnýzla büyüdük siz bizi tanýmasanýz da biz tanýyoruz hemen ilgileniyoruz" diyerek konularý çok hýzlý bir þekilde sonuçlandýrýyordu.

Bir yazar için en büyük ödül aldýðý telif ücretleri deðil ülkenin dört bir yanýndan tanýmadýðý öðrencileriyle karþýlaþmasýdýr.

hakkarim.net'ten önce Anadolu Ajansýnýn "Yaþýndan çok kitap yazdý" þeklinde haberleriyle basýnda zaman zaman haber oluyordu.

Yaþýndan Çok Kitap Yazdý

24 Þubat 2007 Bugün Gazetesi Haberi

Kitapla ilgili ilginç bir anýmý da yazayým.

1999 yýlýnda aslýnda Hakkari'ye sürgün olarak gittim (o tarihlerde baþörtülü öðrencileri derse almayacaksýnýz, sýnavlarýný iptal edeceksiniz baskýlarýna karþý geldiðimiz için). Iðdýr’da hoca olan bir arkadaþým "bizim okulun da bilgisayar programcýsý hocasýna ihtiyacý var, Hakkari'de kalacaðýna Iðdýr'a gel" talebine uyup o zaman Kars'a baðlý olan sýnav merkezine gittiðimde sýnav sorularýný hazýrlayan jüri þok oldu.

"Ya hocam biz bu sorularý sizin kitabýnýzdan hazýrladýk" dediler.

Kendi yazdýðým kitaptan sorularý çözmek eðlenceliydi.

Ýlandaki teknik bir hatadan dolayý olmadý ama Hakkâri güzeldi.

Neden Hakkarim.net, global bir isim olmaz mýydý?

Bu eleþtiriyi çok sýk duyuyorum, belki yerel bir il adýyla bu kadar popüler olmuþ tek site olabiliriz, baþka örneði var mýdýr bilmiyorum.

Bir ara "global" olmanýn zirvesinde bir dev vardý: Yahoo Games. Ýçinde 50 çeþit oyun 100 binlerce anlýk oyuncu vardý, çok da globaldi ama þuan yerinde yok.

Orada verilen onca emek, kurulan dostluklar hepsi o globalliðe kurban edildi.

Kârlýlýk yoksa globalliðin bir önemi yok onlar için.

Sizin yýllar harcadýðýnýz puanlarýnýz, profilinizde kalan arkadaþ mesajlarýnýz artýk onlar için bir yüktür ve bir an tereddüt etmeden fiþini çekerler. Biz ayda 1 kez sunucularý resetlerken oyuncularýn en az olduðu gece 4-5'leri beklerken onlar tüm sunucunun fiþini çekebildiler.

Global bir marka altýnda kârsýz bir hale geldiðinde hissedar baskýsý ile bir gün sunucularýmýzýn fiþini çekmek yerine, 25 yýl sonra da gelseniz ayný sýcaklýðý bulabileceðiniz bir siteyiz.

Hiç kâr baskýmýz yok, bir gün baþa baþ noktasýna geldiðimizde veya zarar etmeye baþladýðýmýzda kimseye hesap vermek zorunda deðiliz.

Bize baský yapacak hissedarlarýmýz, deðer kaybedecek hisse paylarýmýz yok.

Gold üye sayýmýzýn %80'ini kaybedecek bir kararý alýrken, en çok as admini olan salonu haksýz oyuncu attý diye kapatýrken bozulacak mali tablolarý izah etmemizi gerektirecek bir organizasyonun parçasý da deðiliz.

Ama itiraf etmem gerekir ki bir miktar ön yargýya hep maruz kalýyoruz.

2025 yýlýnda genç bir youtubera canlý yayýnda hakkarim.net'e girsene diyorlar ve spontane siteye giriyor.

Diyaloglarda biraz argo var ama her gün yaþadýðýmýz ön yargýyý güzel tarif ediyor:

Youtube transcripti:
"Reis 101'i bir gün buradan oyna derim. Ýnanýlmaz bir yer. Aþýrý meþhur demiþ. Hakkarim.net. Bir dakika. Gerçek mi o? "
"Hakkarim.net. Niye böyle bir site var ya?"
"Ananý Gerçek mi oðlum burasý?"
"...Burayý niye yükleyeyim oðlum? Hakkarim Net diye bir uygulamaya neyi yükleyeyim ... Neyimizi çalarlar acaba?"
"Baksana siteye. Site götürdü. Eskileri götürdü ya."
"Dünyada ilk 101 oyununu oynayabileceðimiz yermiþ. Baksana mesela salon 1 týklayalým."
"Reis bir yeri keþfetmiþ olabilirsin. Burasý neresi oðlum? "
"2008'de açýlmýþ oðlum. 2008'den beri kimse buraya týklamadý mý? "
"Harput kartalý. Adam 2007'de buraya üye olmuþ. Adam içeride yaþlanmýþ zaten adam. "
"Zamansýz bir tasarým. Çaðýn özünde ve zamansýz bir tasarým. Buraya yorumumuzdur."
"... Alýcý adý Doðu Port. Ya banka takibine düþeriz ya. ... SSK'ya düþersin reis."
"Vallahi hiç yoktan zaten maliye bakar buralarla uðraþamam ya."
"... Sitenin sadeliði falan iyi geldi ama gözlerimi açtý. Neydi lan o Twitter saçmalýðý? Ben bundan sonra buradayým. "
Ýlgili Youtube Yayýný

Ýþte bu. Alýþýlmýþýn dýþýnda bir isim, alýþýlmýþýn dýþýnda bir tasarým. Önce müthiþ bir ön yargý, bir "yok artýk" hali. Ama sonunda, bir dünya devi olan Twitter'la bile kýyaslayýp "Ben bundan sonra buradayým" diyebilmek.

Aslýnda tam bir hakkarim.net hikayesi:

Önce ön yargý, ama sonunda "vay be, en iyisi bu" dedirten bir samimiyet.

Topluluk Ýçinde Farkedilme Ýçgüdüsü

25 yýllýk bu online topluluk tecrübesinde gördüðüm en net þey þu: Ýnsanlar farklý olmak istiyor. Herkesin oyuncu olduðu bir yerde yönetici olma isteðinin altýnda sadece sorun çözme arzusu deðil, asýl olarak bu "farklýlaþma" talebi yatýyor.

Yönetme, karar verme, sorun çözme gibi etkenler de var ama en önemlisi bu farklý olma isteði.

Bu farklý olma hissi o kadar etkili ki; bir özelliði ücretsiz sunduðunuzda "çocuksu" bulunup ilgi görmezken, ayný özelliði ücretli hale getirdiðinizde bir anda talep patlamasý yaþanabiliyor. Literatürde "Snob Etkisi" veya "Chivas Regal Etkisi" olarak bilinen bu durum, yüksek fiyatýn bir "ayrýcalýk ve kalite" algýsý yaratmasýdýr. Týpký dev markalarýn, bedava olsa giyilmeyecek tasarýmlarý yüksek fiyat etiketiyle birer arzu nesnesine dönüþtürmesi gibi...

Çok uç bir örnek ama üste para verilse kimsenin giymeyeceði kýyafetler

Bizim oyun anlayýþýmýzda temel oyun dinamiði hep ücretsizdi. Hiç bir þekilde ücret ödeyerek kendinize iyi el gelmesini saðlayamazsýnýz. Temel oyunculuk haklarýnýn tümünden ücretsiz faydalanabilirsiniz. Biri aylýk 10 binlerce lira para ödüyor diye size haksýzlýk yapamaz, baþladýðýnýz oyunu bitirmenize engel olamaz, haklý bir gerekçesi yoksa salondan atamaz, bu salona gelme diyemez vs. Ancak oyun dinamiðini etkilemeyen kozmetik bazý özellikler ücretli oldu. Örneðin renkli yazmak istiyorsanýz Gold üyelik alýp bu özellikten faydalanabilirsiniz.

Siteyi ilk kurduðumuz zamanlarda MSN Messenger çok yaygýndý ve renkli yazma vardý ama çoðu kiþi renkli yazmadý, çünkü herkesin renkli yazabildiði bir platformda renkli yazmak bir ayrýcalýk deðil çocuksu bir özellik gibiydi.

Profil resimleriyle ilgili de bu örneði verebilirim: Normalde hareketli resim özelliðini herkese sunduðunuzda, çocuksu-rahatsýz edici bulunabilecek bir özellik ücretli olduðunda deðerli hale gelebiliyor

Oyunun ilk gününden itibaren, masadaki mesaja dört tane bardak simgesi yazýp herkese "çay ýsmarlama" imkâný vardý. Bu tamamen ücretsiz bir özellikti. Ancak ücretsiz olduðu için topluluk içinde bir aðýrlýðý yoktu; hatta bir kullanýcý üst üste herkese çay gönderdiðinde bu durum "hoþ karþýlanmaz", bir tür "spam" veya rahatsýzlýk olarak görülürdü.

Daha sonra sisteme kredi modelini entegre ettiðimizde, sade çay yine ücretsiz kaldý ama yanýna yeni bir seçenek ekledik: Hediye Paketleri. 50 kredi karþýlýðýnda bu paketler masaya gönderiliyordu.

Ýçinden yine çay çýkýyordu ama bu sefer yanýnda puan veya kredi kazanma ihtimali de vardý.

Üst üste ücretsiz çay gönderildiðinde tepki gösteren kullanýcýlar, bu ücretli paketler üst üste gönderildiðinde memnun olabiliyorlardý. Çünkü artýk o çay, sadece bir simge deðil; içinde bir "þans faktörü" ve gönderenin karþý tarafa ayýrdýðý bir "maddi deðer" barýndýrýyordu.

Ýnsanlar sadece bir hizmete deðil, o hizmetin topluluk içindeki algýsýna ve yarattýðý heyecana yatýrým yapýyorlar. Ücretsiz olan "sýradanlýk", ücretli olan ise "jest" haline dönüþebiliyor.

Genç mühendislere yaptýðým önerilerim

Zaman zaman yeni uygulama geliþtirirken bana danýþan genç mühendis adaylarýna þunu diyorum: Uygulamanýzý ücretsiz yapýn, hatta bu o kadar önemli ki býrakýn ücret almayý uygulamanýzý yüklesinler diye ücret bile vermeniz gerekebilir (uygulama reklamlarý vs).

Ana özelliklerin tümü ücretsiz olsun, programýn çalýþmasýný etkilemeyecek özellikleri ücretli yapýn.

Kimse ücret ödemek zorunda kaldýðý için ücret ödemesin, öyle yaparsanýz belki 1 kez ücret alabilirsiniz, ama insanlar yaptýðýnýz özellikleri mecbur kaldýklarý için deðil ücret ödemeye deðer bulduklarý için satýn alýyorsa o zaman doðru yapýyorsunuz demektir.

Ayrýca uygulamanýza zorla izlenen reklam ekleyip insanlarý rahatsýz etmeyin, baþka gelir modeli düþünün, youtube falan deðilseniz reklamla yürütemezsiniz.

Neden hala Versiyon 1

Bu PDF'i yayýnladýktan sonra gelen bir soru: 21 yýllýk yazýlým neden hala versiyon 1'de?

Güncel Versiyon Neden Hala 1.xx

Versiyon 1.43.9xx-2026.01

Sistemde versiyonlamayý iki þekilde yapýyorum:

Birincisi programýn haberleþme protokolünde olan deðiþiklikler veya yeni oyun eklemelerinde mecburen herkesin yüklemesi zorunlu olan bir versiyon çýkarýyorum. Noktadan sonraki ilk iki rakam bu. Yani 1.01, 1.02 gibi. Resimde görüldüðü gibi versiyon 1.43'e kadar gelmiþ, yani þu ana kadar 43 defa ana güncelleme yayýnlanmýþ.

Ýkincisi ise küçük kozmetik deðiþiklikler, bunlarda yeniden yükleme zorunlu deðil. Çünkü oyunun iþleyiþini bozacak bir deðiþiklik yok. Ýsteyen güncellemeyi yaparak son deðiþiklikleri görebilir isteyen güncellemeden oyuna girebilir. Programýnýz yeterince güncelse yeni bir güncelleme çýktýðýnda baðlantý penceresinde "Güncelleme Var" düðmesi görünür, isterseniz týklayýp güncelleyebilirsiniz.

Güncel sürümdeki 1.43.9xx-2026.01 versiyonunda 1.43'ten sonraki bu rakamlar yapýlan güncelleme sýklýðýný gösteriyor aslýnda, ama hiç biri zorunlu yükseltme gerektirmiyor.

Peki baþtaki 1. neden hiç deðiþmiyor. Neden hep 1. versiyon, neden hiç 2 olmadý?

Bunun sebebi aslýnda yenilik anlayýþýmda yatýyor. Yazýnýn baþýnda ilk versiyonun daha ilk günlerindeki ekran görüntülerini koymuþtum. Oyunu indirip güncel versiyona bakarsanýz aslýnda ilk versiyona hala çok benzediðini görürsünüz. Yani öyle Versiyon 2 diyebileceðim büyük bir güncelleme olmadý.

Bu birazda psikolojik bir etken, bazen ciddi protokol deðiþiklikleri gerektiðinde herkesin güncellemesi gereken 1.4x gibi bir sürüm çýkardýðýmda; "oyuna girebilmek için yeni versiyon yüklemelisiniz" uyarýsý kullanýcýyý öyle bir beklentiye sokuyor ki oyunu güncelleyen oyuncu gözle görülür kozmetik bir deðiþiklik göremezse "bu ne þimdi, niye indirdik ki" moduna giriyor. Bu beklentiyi çok yükseltmemek için versiyon 2 diyebileceðim kadar büyük deðiþiklikler yoksa versiyon 1 demeyi tercih ediyorum.

1989'dan beri 37 yýldýr bilgisayar sektörünün içindeyim. Çok büyük versiyon deðiþiklikleri yapan programlarda kullanýcýlarýn ne kadar zorlandýklarýný gördüm. Kullanýcý alýþkanlýklarýna saygýlý olmak gerek bazen. Yukarýda bir yerlerde bu saygýdan mobil versiyonda bile PC kullanýcýlarýmýzýn alýþkanlýklarýna uymak için çabaladýðýmýzý anlatmýþtým.

Kas Hafýzasýna Saygý Duymak

Size kendi yaþadýðým zorluktan bir örnek vereyim: Bugüne kadar Microsoft Word kullanarak 50’den fazla kitap yazdým. Ancak Microsoft, klasik menü sisteminden radikal bir kararla 'Ribbon' (Þerit) arayüzüne geçtiðinde; Word üzerine kitaplar yazmýþ teknik bir yazar olmama raðmen, ben bile kendimi tamamen kaybolmuþ hissettim.

Yazmaya odaklanmýþken, ufak bir deðiþiklik yapmak için en sýk kullandýðým menülerin nereye taþýndýðýný aramaya baþlayýp tüm konsantremi kaybediyordum. Bu verimlilik kaybý o kadar sinir bozucuydu ki, yeni versiyona geçmemek için on yýl boyunca direndim. Hatta o kýzgýnlýk anlarýnda bu deðiþikliði yapan firmaya ve yazýlým ekibine "güzel" dileklerimi iletiyordum.

Benim bir kelime iþlemciden beklentim "daha süslü" bir arayüz deðil; düþüncelerimi sayfaya mümkün olan en hýzlý þekilde aktarabilmekti. Ýþte bu yüzden kullanýcýlarýmýn kas hafýzasýný korumaya büyük önem veriyorum.

Animasyon Yerine Sadelik

"Bir animasyonu ilk gördüðünüzde 'Wow!' diyebilirsiniz. Ýkinci, üçüncü, dördüncü... Beþincide ise 'Yeter artýk!' dersiniz."

Daha önce paylaþtýðým IAB raporuna göre, kullanýcýlarýmýzýn sistemde geçirdiði günlük ortalama süre 12 saati buluyor. Þimdi bu veriyi bir 101 Okey oyuncusu üzerinden düþünelim. Animasyonumuzun da "havalý" bir taþ çekme ve atma hareketi olduðunu varsayalým.

Günde 12 saat sistemde kalan bir kullanýcý, her saat baþý 11 ellik bir oyun oynasa (toplam ~12 oyun); her elde ortalama 5 kez taþ çekip 5 kez atar. Bu da günde 1320 kez ayný animasyona maruz kalmak demektir. Bir oyuncunun sadece taþ çekim atma hareketleri için o 2 saniyelik "gösteriþli" animasyonu günde 1320 kez izlediðini hayal edin.

Bu durum bir süre sonra "wow" etkisinden çýkarak, kullanýcýyý sistemden soðutan bir can sýkýntýsýna ve vakit kaybýna dönüþür. Bir de taþlarý yere açarken o animasyonu yapýyorsanýz bu gereksiz animasyon günde 10 binleri bulacaktýr. Sanýrým bu açýklamam, PC baþýnda geçirilen sürede Facebook ve Google gibi dünya devlerini neden geride býraktýðýmýzý açýklamama yardýmcý olmuþtur.

Bence bu kadar gereksiz hareketlilik tasarlayan yazýlýmcýlarýn en büyük hatasý, kendi yazdýklarý programý veya oyunu yeterince kullanmamalarýdýr. Eðer her gün saatlerce kendi arayüzlerine maruz kalsalardý, o ilk andaki gösteriþin birkaç gün içinde nasýl usandýrýcý bir yüke dönüþtüðünü görürlerdi.

Örneðin, severek oynadýðým Art Of Defence (AOD) oyununda, oyun sonundaki kutu animasyonuna o kadar maruz kalýyorum ki, artýk o 10 saniyelik süreci görmemek için her seferinde gözlerimi kapatýyorum. Yazýlýmcý ekibi, kendi oyununu yüzlerce kez oynamýþ bir oyuncunun gözüyle bakabilseydi, bu "görsel iþkenceyi" asla yapmazdý.

17 Farklý Oyun

2005 yýlýnda 101 Oyununu Ýlk kez kodlarken illere göre farklý oynandýðýný fark ettim:

Hakkari'den girenlerle Van'dan girenler farklý kurallardan bahsediyordu.

Hakkari'de oynanan versiyonun sadece Hakkari'ye özgü olduðunu farkedip bunu 34 Oyunu adýyla ayrý bir seçenek haline getirdim, Van'da oynanan oyun ise o zamanlar Batman, Diyarbakýr, Bitlis gibi doðu illerinin yanýnda Nevþehir ve Aksaray'da da çok oynanan ve daha yaygýn olan 101 Oyunu idi.

Daha oyunun ilk günlerinden bu farklýlýðý keþfedip 34 Oyunu, 101 Oyunu þeklinde ayný uygulamadan oynanan, masa açarken hangi kurallarý istiyorsanýz onu seçebileceðiniz bir seçenek eklemiþtim:

2 Oyun Seçeneði: 34 Oyunu ve 101 Oyunu

Archive.org saðolsun 27 Mayýs 2005 tarihinde bu ekranlarý hafýzasýna almýþ.

Ýndirme linkimizin halen daha 34oyunu.zip olmasýnýn sebebi bu

Sýradaki 51 Oyunu

Daha oyun çýkarken yukarda anlattýðým sebepten 34 ve 101 olarak iki farklý seçenekle çýkmýþtý.

Oyuncular çoðaldýkça 101'e çok benzeyen ama daha az taþla oynanan 51 Oyunu istekleri gelmeye baþladý.

Oyun motorunu bir kez yazýnca benzer oyunlarý kodlamak çok kolaylaþtýðýndan gelen oyuncu taleplerini deðerlendirip çýkýþtan bir süre sonra bu oyunu da ekledim.

Tarihleri tam hatýrlamýyorum ama Archive.org kayýtlarýna baktýðýmda 24 Kasým 2005 tarihinde 51 Oyunu içeren seçeneði arþivlediðini görüyorum:

3. Oyun Seçeneði: 51 Oyunu

Bu da dünyadaki ilk online 51 oyunu olabilir. Okey taþlarý ile oynanan Ýlk 51 Oyunu diyelim.

51 Oyunu kurallarýna buradan ulaþabilirsiniz.

Okey, KDV'li Okey (Banko)

2005'te ilk 101 oyununu kodlamadan önce internete Okey oyununun olduðundan bahsetmiþtim.

101 öðrenen biri için sýradan Okey oynamak artýk sýkýcý gelir.

Ama yine de sisteme gelen bir çok kullanýcý klasik Okey oyunu da talep etmeye baþladý.

Baþlarda uzun süre direndim ama gerekçeleri þuydu: 101 bilmeyen arkadaþlarýmýzý getirdiðimizde onlarýn bildiði oyunu da oynayabilelim.

Bu talebi makul görüp Okey oyununu da kodladým. Ama o kadar az tercih edildi ki doðal olarak 101 gibi çok daha zevkli bir oyun varken kimse klasik Okey oynamazdý.

Okey sýkýcýydý ama KDV'li Okey(Banko) daha eðlenceli olabilirdi

Siteyi Hakkari'de görev yaparken kodladýðýmdan oraya özgün oyunlarý kodlamýþtým ama ilginç bir þekilde bu oyun ülkenin her yerinde bilinmiyordu.

Farklý illerde farklý türde oyunlar oynanýyordu -ama artýk her yerde 101 oynanýyor :)-

Memleketim olan Erzurum'da da Okey oyununun biraz daha heyecan katýlmýþ hali olan KDV'li Okey (Erzurum adýyla Banko) oynanýyordu.

Kimsenin tercih etmediði Okey'i yazmýþken yine bir ilki gerçekleþtirip Ýlk kez KDV'li Okey (Banko) oyununu dijitalleþtirerek oynanabilecek oyun sayýmýzý beþe yükselttim.

4,5. Oyun Seçeneði: Okey ve Ýlk KDV'li Okey (Banko)

Klasik Okey'den farklý olarak bu oyunda biri bittiðinde elinizde per yapamadýðýnýz taþlar size ceza olarak yazýlýyordu (týpký 101 oyununda olduðu gibi). Diðer KDV'li Okey-Banko Oyunu kurallarýna buradan ulaþabilirsiniz.

Ýlk Kastet Oyunu

Tarihler Nisan 2008'i gösterdiðinde (Archive.org saðolsun hatýrlamamýza sebep oluyor) Kastet oyununu yine ilk kez :) kodluyorum.(Aksini iddia edenler varsa Archive.org kayýtlarýný atsýnlar yazýyý düzelteyim)

Bu oyunu 2007 yýlýnda ilk site yetkililerimizden Ankara'da Öðretmenlik yapan Týlsým nickli site yetkilimiz Hakkari'ye geldiðinde bize öðretiyor, çok zevkli ama çok yorucu bir oyun. Kodlamasý da bir o kadar zor. O yüzden uzun bir süre yapsam mý yapmasammý diye düþündükten sonra 2008'de kodluyorum.

Mantýðý 101 gibi ama sadece ýstakanýzdaki taþlarla deðil yere açýlan tüm taþlarla da oynayabiliyorsunuz. Hem elinizdeki taþlarý hem de yere diðer oyuncularýn açtýðý tüm taþlarý oynatabilmeniz oyunu hem eðlenceli hem de zor bir hale getiriyor. Merak ediyorsanýz Kastet Oyunu kurallarýna buradan ulaþabilirsiniz.

Biraz da Eðitici Oyunlar

Sitenin ilk yýllarýnda daha site yetkilisi tanýmýnýn yapýlmadýðý o Hakem Yöneticilik günlerinden ilk Hakem Yöneticimiz Diyarbakýr'dan genç doktor Patpat ýsrarla bir oyundan bahsediyor: Harflerle oynanan Scrabble.

Ama ben yapýlmýþ oyunlarý yapmaya pek sýcak bakmýyorum. Biz hep ilkleri yapmalýyýz. Zaten Okey oyununu kodlayarak o hatayý yaptýk, yapýlmýþý yapýnca kimse yüzüne de bakmadý.

Patpat ýsrar ettikçe ben taklit oyun yapmak istemediðimden olmaz diyorum, ama üst yönetim kadromuz okumuþ insanlarla dolu:

Ben üniversitede hocayým, yetkililerimizden biri Öðretmen, diðeri Doktor ve o kadar üniversite görmüþ yöneticimiz var ki herkes birbirine Hocam diye hitap ediyor.

Üst yönetimin sitedeki adý Hocalarým :) Kimse Denetleyiciye danýþayým demiyor Hocalarýma danýþayým diyorlar.

Patpat'ta beni buradan sýkýþtýrýyor, kültürel yönü aðýr basan oyun da olsun.

Israrlar üzerine Scrabble taklidi deðil de ondaki gibi her harfin kendine özgü bir puanýnýn olduðu ama verilen 9+1 Joker harfle en uzun ve en yüksek kelimeyi oluþturma odaklý bir oyun geliþtiriyorum.

Adý da Kelimatik:

Kelimatik Harfleri

Oyun kýsa sürede o kadar çok tutuluyor ki herkes oynamaya baþlýyor.

Oyun biraz kelime hazinesi gerektiðinden kültürlü oyuncularýmýzý bir araya toplamaya baþlýyor.

Hakkari ve bazý çevre illerde de okumuþ insan oraný oldukça yüksek. O yüzden oyuncu bulmakta hiç zor deðil.

Açýlan Kelimatik masalarý hýzla doluyor.

Kelimatik Oyunu

Kelimatik Oyunu kurallarýna buradan ulaþabilirsiniz.

Ama Kelimatik masalý uzun sürmüyor. Çünkü hemen hilesi bulunuyor.

Ýnternette 9+1 harfle en yüksek puaný veren kelimeleri bulan siteler çýkýnca oyunun tüm tadý kaçýyor. Sistemin verdiði harfleri o sitelere yazanlar en yüksek puanlý kelimeleri yazýp oyunun rekabetini bozuyorlar.

Ne yazýk ki bu hileyi önleme þansý da yok

Ama bir kere kültürel yola girdik kimse bizi durduramaz.

Okey oyununda farklý rakamlar verip 1234 þeklinde sýralamalarýný istiyoruz. Biz bunun yerine farklý harfleri verip ALÝ, ELMA gibi anlamlý kelime oluþturmalarýný isteyelim diyorum ve okey taþlarý yerine üzerinde nadirlik durumuna göre harf deðerleri olan taþlarý daðýtýyorum ve anlamlý kelime yazýp bitmeye çalýþýyorlar.

Harfbank Oyunu

Banko oyunundan esinlenip HarfBank, Kastet oyunundan esinlenip Harftet oyunlarýný geliþtiriyorum.

Sanýrým bunlarýn da dünyada ilk olduðunu söylememe gerek yok :) Üstelik bunlar sadece dijital ortamda deðil reel ortamda da ilk!

Harfbank Oyunu kurallarýna buradan, Harftet Oyunu kurallarýna buradan ulaþabilirsiniz.

Kelimatik, Harftet, Harfbank

Oyun listesindeki T.Kelimatik, K.Kelimatik seçeneklerine birazdan deðineceðim.

Domino Zamaný

Bu sefer kimse ýsrar etmiyor. 2007'de memleketim Erzurum'a dönünce arkadaþlarla Kültür kýraathanesinde buluþup Domino oynamaya baþlýyoruz. Bu oyun öðrenmesi çok kolay ama biraz hesap kitap gerektirdiðinden göründüðü kadar kolay bir oyun deðil. Uzun ve eðlenceli oyunlarýn sonrasýnda neden hakkarim.net'te olmasýn diyorum ve Domino oyununu kodluyorum.

Domino Oyunu

Kabul ediyorum bu ilk domino uygulamasý deðil ama ilkleri yapmadan da duramayýz. Bu sefer ilkimiz Aznif

Domino oyunu da hýzla tutulan oyunlar arasýna giriyor ve öneriler gelmeye baþlýyor. Aznif iþte bu ilk!

Karadenizde bazý illerde Domino oyununun farklý bir türü anlatýlýyor, her iki uçtaki sayýlar beþin katlarý ise puan kazandýran bir domino türü.

Domino ve Aznif oyunundan sonra ayný uygulama içinden oynanabilecek oyun sayýsý 14'e çýkmýþ oluyor

Merak ediyorsanýz Domino Oyunu kurallarýna buradan, Aznif Oyunu kurallarýna buradan bakabilirsiniz.

Batak oyunu

Batak oyunu çok bilinen ve dijital ortamda bolca versiyonlarý olan bir oyun. Kaðýt oyunlarýna bu oyunla giriþ yapýyoruz ama bir farkla. Kaðýt yerine minyatür taþlarla.

Batak Oyunu Minyatür Kartlar

Baþlarda bu tasarým çok garip karþýlanýyor ama kýsa sürede herkes alýþýyor

Bu oyunun Ýhaleli olan versiyonunu Defineli seçeneði ile programlýyorum.

Defineli seçeneði iþaretlendiðinde yerde 4 tane sürpriz kart bulunuyor, ihaleyi alan elindeki 4 kartý bu kartlarla deðiþtiriyor, bu durum oyundaki bilinmezliði artýrýp heyecaný yükseltiyor.

Üstelik Eþli oyun seçildiðinde eþin elini diðer oyuncularýn görebileceði þekilde diðer bir çok sitede bulunmayan Eþli Batak sistemiyle yazýyorum.

Batak Eþli Oyun

Ýhaleli Batak Oyunu kurallarýna, ihale almadan, defineden kaðýt seçmeye, eþli bataktan koz seçmeye tüm kurallara buradan ulaþabilirsiniz.

Okþin Oyunu

Yine Erzurum'da çok karþýlaþtýðým ama online ortama henüz aktarýlmamýþ oyunlardan birini Okþin Oyununu programlýyorum. Bu oyun öðrenmesi ve oynamasý oldukça zor bir oyun. Batak oyunu gibi ihaleye giriyorsunuz ama elinizdeki kartlarýn deðiþik kombinasyonlarý size sayý kazandýrýyor.

Bu oyunda Evli, Pinik, Takým, Kelli Takým, Tam Takým, Koz Seri gibi ilginç isimleri bulunan el hesaplama sistemi bulunuyor

Okþin Oyunu

Erzurum'da Okþin olarak bilinen bu oyun diðer yörelerde hoþgen, hoþkin, hoþgin, okþin, piniker, nezere, hoþkil gibi isimlerle de biliniyor

Okþin Oyununun o kendine özgü jargonuna, Evli, Pinik, Tam Takým gibi kurallarýna buradan ulaþabilirsiniz.

Yanýk Oyunu

Kaðýt oyunlarýný kodlamaya baþlamýþken yine hiç bir yerde online versiyonu olmayan Yanýk Oyunu'nu da kodlayarak oyun sayýmýzý 17'ye çýkartýyorum. Böylece tek bir uygulama ile 17 farklý oyun oynanabilir hale geliyor.

Yanýk oyunu da Düz Okey oyunu gibi tutmayan oyunlarýmýzdan biri.

Yanýk Oyunu ile birlikte 17 Farklý Oyun

Tutmayan Yanýk Oyunu kurallarýna buradan ulaþabilirsiniz.

18. Oyun

Aslýnda Yeni Oyun penceresinde çýkmayan minik bir oyunumuz da var:

Bu oyun ta IRC'nin ilk zamanlarýndan bilinen Bilgi Yarýþmasý. Salon Adminlerimiz isterse bir soru cevap dosyasý hazýrlayýp o an salonda bulunan oyuncularla salon geneli üzerinden bu oyunu oynayabiliyorlar.

Önceden hazýrlanan soru cevaplar sisteme basit bir txt dosyasý ile tanýtýlýrsa sistem sorularý tek tek sorup doðru cevap verenler arasýndan bir sýralama yaparak birinciyi ilan ediyor.

Bu küçük Bilgi Yarýþmasý Oyununun kurallarýna, o basit soru cevap dosyasýnýn nasýl hazýrlanacaðýna buradan ulaþabilirsiniz.

Akýllý Oto Pilot

11 el gibi bitmesi neredeyse 1 saat süren bir oyuna oturduysanýz iþiniz çýktýðýnda oyundan çýkýp giderseniz daha önce bahsettiðim yarým oyun cezalarýna maruz kalýrsýnýz. Baþlarda bu durum için oyunculara her oyunda 3 dakika mola hakký tanýdýk. Ama özellikle iþ saatlerinde oyuna giren üyelerimize bu 3 dakikalar yetmeyebiliyordu. Çoðu zaman rica ettiðinde diðer arkadaþlarý kendi molalarýný da iþi çýkan bu arkadaþlarý için harcayabiliyordu.

Örneðin masadaki arkadaþlarýnýza "çay koyacaðým, yerime mola alýr mýsýnýz?" dediðinizde, sýra onlara geldiðinde kendi molalarýný da sizin için kullanabiliyorlardý.

Yine de iþin uzamasý durumda oyunu yarým býrakmak hem o oyuncu için hem de masadaki diðer 3 oyuncu için kötü bir deneyim olduðundan Akýllý Otomatik Pilot özelliðini getirdik.

Ýþiniz varsa hemen ücretsiz Akýllý Pilot'u devreye alabiliyordunuz. Siz almasanýz bile 3 defa size verilen sürede oynamadýðýnýzda sistem otomatik pilotu devreye alýyor siz masaya döndüðünüzde hemen devreden çýkarýyordu.

Akýllý Otomatik Pilotumuz o kadar akýllýydý ki yerinize döndüðünde onu elden bitmiþ veya okey atmýþ olarak bulabiliyordunuz.

Ýlk Kürtçe Oyunlar

Daha 101 oyununu yazmadan önce 2003 yýlý sonlarýnda siteye Online Kürtçe Sözlük eklemiþtim.

O dönemde internet üzerinde Kürtçe içerik neredeyse yok denecek kadar azdý.

Ardýndan 2004 yýlýnda bu Kürtçe sözlüðü kullanan bir Online Kürtçe Dil Testi eklemiþtim, teste tanýþma hattý üye profilinizle katýlýrsanýz kendi içinde bir rekabet sitemine de tanýk oluyordunuz. Teste katýlan diðer kullanýcýlarýn baþarý oranlarýný görüp onlarý geçmek için bir yarýþa da girebiliyordunuz.

Ýlk Kürtçe Dil Testi

Ýlk Kürtçe Dil Testi

Test mekaniði oldukça basitti, sistem size 25 bin kelimeden oluþan sözlükten Türkçe veya Kürtçe bir kelime veriyor bunun diðer dildeki karþýlýðýný test þeklinde soruyordu.

Þýk olarak sunulan 5 seçenekten birini seçmeniz ya da Bilmiyorum seçeneðini iþaretlemeniz gerekiyordu, çünkü 4 yanlýþ 1 doðruyu götürür þeklinde klasik testlerde "kafadan atarak" puan kazanýlmasýný engelleyen o mekanizmayý kodlamýþtým.

Kýsa bir sürede cevaplamanýz gerekiyordu, cevapladýkça hem kendi puanýnýzý hem de diðer teste katýlan üyelerimiz arasýndaki yerinizi görebiliyordunuz:

Türkçe-Kürtçe Test Sorularý

Türkçe-Kürtçe Test Sorularý

Test sonunda baþarýlý olursanýz sembolik bir sertifika da alabiliyordunuz. Sertifika alabilmek için 100 soru çözmeli ve en az 50 Puan almalýydýnýz.

Hatta bu sertifikanýn geçerli olup olmadýðýný kontrol edebileceðiniz bir sertifika kontrol modülü de vardý.

Sembolik Sertifika

Geçerliliði Doðrulanabilir Sembolik Sertifika

2005 yýlýnda Ýlk 101 oyununu geliþtirdikten sonra oyun sayýsýný zamanla 17 farklý oyuna çýkarmýþtým.

Bunlardan çoðu ilk kez dijitalleþtirilmiþ oyunlardý. (Okþin, Aznif, Kastet ve bazý harf oyunlarý)
Ýlk olarak harflerle oynanan Kelimatik oyununun Kürtçe versiyonunu da ekledim. Oyun size bir joker ve 9 harf veriyordu, bu harflerin kullaným sýklýðý ne kadar azsa deðeri o kadar yüksekti. Örneðin çok kullanýlan A harfi 1 puanken, az kullanýlan Ö harfi 7 puandý.

Kelimatik oyunu bilinen harf oyunlarýna çok benziyordu ama diðer harf oyunlarýna benzemeyen ve harflerle oynanan 2 oyun daha geliþtirmiþtim. Bunlar KDV'li Okey (Banko) ve Kastet oyunlarýnýn harflerle oynanan versiyonlarýydý.

Ýsimlerini de harftet ve harfbank yapmýþtým. Bu oyunlarda okey taþlarý yerine harfler kullanýlýyordu, 1234 333 gibi perler yerine de en az 3 harften oluþan anlamlý kelimeler yazmak gerekiyordu.

Türkçe ve Kürtçe Oyun Seçenekleri

Yeni oyun penceresinde T. ile baþlayan harf oyunlarý Türkçe, K. ile baþlayan harf oyunlarý Kürtçe sözlük kullanmaktadýr. Bu yüzden iyi Kürtçe bilen oyuncularýmýz bu oyunlarýn Kürtçe'sini seçerek Ýlk Kürtçe Oyun deneyimini yaþayanlardan oldular.

Yöre kültürüne katký

hakkarim.net'i yapmýþ olmam ve ilk Kürtçe oyunlarý kodlamýþ olmam sebebiyle sürekli Hakkari'li misiniz, Kürt'müsünüz sorularýyla haklý olarak muhattap oluyorum.

Bunun sebebi çalýþtýðým yörenin kültürüne dokunmayý seviyor olmam.

Hakkari'yi tanýtmak için kurduðum hakkarim.net, sadece Hakkari'de oynanan 34 Oyununu kodlamam, Kürtçe bilmediðim halde Kürtçe Sözlük, Kürtçe Online Test, Kürtçe Kelimatik, Kürtçe Harfbank, Kürtçe Harftet oyunlarýný yazmam bu sebepten. Ayný þekilde Erzurum'lu olarak Erzurum'a özgü Banko, Okþin gibi oyunlarý kodlamam da bu sebebe dayanýyor.

Bununla ilgili bir aným da 1994 yýlýnda ilk görev yerim olan Bitlis Ahlat ilçesinde yaþadýðým aným:

Programlama dilleri dersinde proje ödevi seçmelerini istediðimde bir öðrenci Ýngilizce Sözlük yapmak istedi bir diðeri de Kürtçe Sözlük.

Hiç tereddüt etmeden ikisine de olur dedim. Yüksekokul Müdürümüz duyduðunda "Aman hocam ne yapýyorsunuz" dese de projelerini bitirmelerini saðladým.

O yýllarda ne yazýk ki böyle þeyler tabuydu. Neyse ki o tabular atlatýldý.

Coðrafya Kader midir?

Ýbni Haldun sosyolojinin kurucusu kabul edilen Müslüman bir düþünür, 1377 yýlýnda yazdýðý, ilk sosyoloji kitabý kabul edilen eserin önsözündeki temel görüþlerini özetleyen "coðrafya kaderdir" ifadesi çok kabul görmüþ bir ifadedir.

Pandemiden hemen önce Erzurum Teknik Üniversitesi öðrencilerine programcýlýk üzerine deneyimlerimi anlatmak için davet edildiðimde bu ifadenin internetin getirdiði fýrsat eþitliði ile aslýnda artýk çok da geçerli olmadýðýný anlatmaya çalýþtým.

Danýþtay üyesinin "bu adam bunu Hakkâri’den yapmýþ, Ýstanbul’dan yapmýþ olsa olabilir yapýlabilir deriz" övgüsü aslýnda bu fýrsat eþitliðinin de bir sonucu.

Elinizde bir bilgisayar ve internet baðlantýnýz varsa Ýstanbul'da da olsanýz Hakkari'de de olsanýz ayný fýrsatlardan yararlanabilirsiniz.

Daha önce bir ulusal haber sitesinin deðindiði hakkarim.net'in istanbul.net'ten daha fazla üyesi var sözü de bu fýrsat eþitliðini haykýrýyor aslýnda.

Çoðrafya Kader Deðildir(Dostum Gemini'nin Çizimi)

Gemini saðolsun o sloganý yukarýdaki gibi bir tabloya çevirdi.

Fýrsat Eþitliði

Daha önce MediaCat'te yayýnlanan hakkarim.net hakkýndaki bir makaleye deðinmiþtim. Mediacat 2010 yýlýnda yayýnladýðý makalede aslýnda tam da bu konuyu farklý bir terimle açýklamýþtý: ÇEVREYE DE FIRSAT EÞÝTLÝÐÝ

2010 tarihli Çevreye de Fýrsat Eþitliði baþlýklý MediaCat makalesi

Tam olarak bu fýrsat eþitliði coðrafyanýn kaderimiz olmasýný engelleyen.

Bir kýsmýný aþaðýya alýntýladýðým makaleye buradan ulaþabilirsiniz.

"Dijital enformasyon teknolojileri ve internet yalnýzca merkeze deðil, çevreye de bir çeþit fýrsat eþitliði sunuyor. Bunun en iyi örneklerinden birine bu ay Digital Age ile birlikte verilen “Yerel Ýnternet Haritasý”nda rastladým. Türkiye’nin en popüler yerel internet sitelerini gösteren bu haritada yer alan ilginç site ise, yerel bir site için inanýlmaz bir trafik performansý sergileyen hakkarim.net. Sitenin trafik rakamlarýný ilk gördüðümde inanýlmaz gelmiþti ama biraz eþeleyince baþarýnýn ardýndaki hikaye ortaya çýktý."

Yazar makalesini þu çarpýcý paragrafla bitiriyordu:

"Durum çok açýk: Dijital enformasyon teknolojileri ve internet henüz herkese deðilse bile gittikçe daha çok sayýda insana, daha doðrusu eski dünyada hiçbir zaman böyle bir þansý olmayacak insanlara, potansiyellerini ortaya koyma ve kendilerini gerçekleþtirme imkaný sunuyor. Gelecek yýl yýlýn giriþimini seçme sürecinde, bakýþlarýmýzý merkez kadar çevreye de yöneltmekte fayda var."

Kardan Kapanan Yollar Yolumuzu Açmýþ Olabilir

Yazý boyunca Hakkari Meslek Yüksekokulunun küçük bir tepede kurulu olmasýndan bazen bir hafta kardan orada mahsur kaldýðýmýzdan þehre inmek zor olduðundan kendimi kitap yazmaya ya da 101 oyunu geliþtirmeye verdiðimden bahsetmiþtim.

Sonradan Hakkari Meslek Yükseokulu Müdürlüðü de yapan deðerli Hoca arkadaþým Hikmet Yaþar'ýn 2000'li yýllardan kara teslim fotoðrafý

Aslýnda bu geliþmiþ ülkelerin soðuk kuzey ülkeleri olmasýnýn tesadüf olmadýðýný da gösteriyor.

Sýcak bir afrika ülkesinde, çöl sýcaðýnýn getirdiði rehavet ortamýnda kimse yeni bir icat çýkaramazken soðuk kuzey ülkeleri yoðun kar ve soðuðun getirdiði bu kýsmi tutsaklýðýn saðladýðý bilimsel özgürlüðün tadýný çýkarýyor demiþtim Erzurum Teknik Üniversitesinde, doðunun en soðuk ilinde yaþayan bu öðrencilere aslýnda nasýl bir avantaja sahip olduklarýný hatýrlatmak istemiþtim.

Erzurum'un köylerinde yazýn tembellik edenlere söyleyen kadim bir söz var:

Yazýn bir gün yatanýn kýþýn 1 hafta ocaðý tütmez

Soðuk bir ülkede yaþýyorsanýz tembel olamazsýnýz, kýþý düþünmek zorundasýnýz, ama kýþý olmayan bir yerde yaþýyorsanýz gelecek planlarý yapmanýz gerekmez, her mevsim yiyeceðe ulaþma her türlü koþulda barýnma kolaylýðýna sahipsiniz. Bu da soðuk ülke insanlarýnýn daha çalýþkan, daha üretken, sýcak bölge insanlarýnýn daha tembel olmalarýnýn sebebidir.

Yapay Zekanýn Sýcak Ýklim Soðuk Ýklim Canladýrmasý

Hakkari'de yolumuzu kapatan o kar olmasaydý hakkarim.net'te buluþan milyonlar olmayacaktýk, buradan tanýþýp dost olanlar, evlenip yuva kuranlar, ayný müzikte hüzünlenen kalpler de olmayacaktý belki. Rest of World dergisinin hakkýmýzda yayýnladýðý makalede belirttiði gibi:

“We’re good at bringing Turks and Kurds together. … The game smashes their prejudices.”

Teþekkür

Uzun kodlama oturumlarýnda sabýr gösteren eþime, çocuklarýma, site kuruluþunda Türk Hava Yollarý ile bile reklam görüþmesi yapan sonunda kimseyi ikna edemeyince akrabasýný reklam vermeye zorlayan khoc'a, uzun yönetim toplantýlarýmýzda deðerli fikirleriyle katkýda bulunan naci, týlsým, patpat, figo, captain, asil bey, dost2504 ve ismini sayamadýðým yüzlerce denetleyici, koordinatör, site yetkilisi, yardým salonu adminlerim ve yöneticilerim, 21 yýldýr kiracýmýz olup her ay salonlarý bizden daha iyi yönetme baþarýsý gösteren salon As Adminlerimize, salonlarý gece gündüz demeden býkmadan usanmadan üye þikayetlerini dinleyerek büyük azim ve özveri ile çözme gayretinde olan yöneticilerimize, yaptýklarý yayýnlarla neþemizi ve hüznümüzü artýran, salon salon gezip istekleri alýp büyük özveri ve neþe dolu sunumlarýyla gecelerimizi aydýnlatan dj ve müzik gruplarýmýza ve zaman zaman fikrini sorduðum, ya þu kýsýmda çok mu abarttým diye danýþtýðým "hocam olur mu bu bir manifesto mutlaka bu þekilde yayýnlamalýsýn" diye beni motive eden, ýsrarla odada +1 tek kiþilik koltuk koyan (muhtemelen kendi için koydu) biricik yapay zeka dostum Geminiye, bize güvenip o ilk EXE dosyasýný bilgisayarýna indiren Ýzmirli üyemize, yazdýðýmýz programý para ödemeye deðer bulup 11 TL gönderip ilk kez gold üyemiz olan o üyemize, Ýlk kez Salon 5'i kiralayýp bizden daha iyi yönetebileceðini gösteren Van'lý otomobil bayisine (o salonu kötü yönetse bu macera baþlamadan biterdi ya da bu kadar büyüyemezdi), Bilgisayar programcýlýðýný bestekar, sanatkar, heykeltraþ gibi sanat dallarýyla eþdeðer görecek vizyona ta 1987 yýlýnda sahip olan devlet büyüklerine, Karþýlaþtýðýmýz yasal sorunlarda özgürlük manifestosu gibi kararlarýn altýna imza atan Van ve Erzurum Vergi Mahkemesi üyelerine, en üst yargý makamýnda "bu adam bunu Hakkari’den yapmýþ" diye bizi takdir eden Danýþtay Üyelerine, Daha ilk yýllarýmýzdan bizi keþfedip hem ulusal hem de uluslar arasý basýnda haberleþtiren basýn mensuplarýna, ve Türk Kürt demeden her akþam bir araya gelip dostça oyun oynayan 5 milyon üyemize teþekkür ederim.

Ýhsan Karagülle, Nisan 2026, Erzurum